BİR BİLENE SORDUK

TARİFE KONTENJANI SİSTEMİ

Gökhan SUCU

Gümrük Müşaviri

Ülkeler İthal girdilere karşı kendi üreticilerini korumak maksadıyla çeşitli Korunma önlemleri belirlemektedir. Bu önlemler Gümrük vergisinde artış yapılması, ek mali mükellefiyet getirilmesi, miktar/değer kısıtlaması (kota), tarife kontenjanı uygulaması veya bunların birlikte uygulanması şeklinde olabilmektedir.

Tarife kotası, tarife tavanı (kontenjanı) kavramları ilk kez 2000 yılında yürürlüğe giren gümrük mevzuatı ile dış ticaret politika aracı olarak Türkiye’de hayat bulmuştur. 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun gümrük tarifesinin tanımlandığı 15 inci maddesinin 5 inci fıkrasında,

“Bu maddenin 3 üncü fıkrasının (d), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen belirli bir ithalat hacmi ile sınırlandırılmış tarife uygulamaları;

 

  1. Tarife kotalarının söz konusu olduğu durumlarda, tespit edilen ithalat hacmi sınırına ulaşıldığında,
  2. Tarife tavanlarının söz konusu olduğu durumlarda, ise Cumhurbaşkanı Kararı ile,

 

Sona erer.” denilmektedir.

 

Yine Gümrük Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 32 inci maddesinde,

 

  • Gümrük tarifesi uygulamasına ilişkin bu kısımda geçen;

….

  1. h) Kota: Bir takvim yılı içinde veya muayyen bir dönem itibarıyla yapılmasına izin verilen ithalatın miktar ve/veya değerini;

..

  1. i) Tarife kotası veya tarife kontenjanı: Bir mal ya da mal grubunun gümrük vergisi oranlarında belirli bir miktar veya değer için indirim yapılması ya da muafiyet sağlanmasını,

 

  1. l) Tarife tavanı (tarife kontenjanı): Belirli bir dönem iç inde, belli malların belirlenen değer ya da miktar için ithalatta ve ihracatta normal gümrük vergisi oranında bir indirime gidilmesi ve bunu aşan miktar için belirlenen dönemin sonuna kadar bu tarife indirimlerinin askıya alınabilmesi uygulamasını,

 

ifade eder.” ifadesine yer verilmektedir.

 

Ülkemizde Tarife kontenjanı, İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında Karar’ın yürürlüğe konulması hakkında yayımlanan 29.05.2004 tarih ve 2004/7305 sayılı Bakanlar Kururlunun   kararı ve  bu karar doğrultusunda 08.06.2004 tarih ve 25486 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İthalat Korunma Önlemi Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.

            Tarife kontenjanı. bir malın benzer veya doğrudan rakip mallar üreten yerli üreticiler üzerinde ciddi zarar veya ciddi zarar tehdidi oluşturacak şekilde artan miktar ve şartlarda ithal edilmesi halinde, bu zarar veya zarar tehdidini ortadan kaldırmak üzere, söz konusu ithal malının üretiminde kullanılan girdilerin yerli üreticiler üzerindeki belirli bir dönem itibariyle gümrük vergisinde veya diğer mali yüklerinde indirim yapılarak  ya da muafiyet sağlanarak anılan girdinin ithaline olanak sağlayarak üreticileri koruyan bir ticaret önlemidir.

            Tarife kontenjanı İthalat Genel Müdürlüğü’nce tahsis edilmektedir. Talep toplama yöntemi (TTY) ve Başvuru sırasına göre eşit oranda tahsis yöntemi (EOTY) olmak üzere iki yöntemle kontenjan tahsisi sağlanmaktadır. 

TTY, Başvuruların tarife kontenjanı dönemi başlangıcından önceki bir ay içerisinde yapıldığı, dönemin bitmesi müteakibinde tahsisat yapılabilecek nitelikteki başvuru yapan firmalara tarife kontenjanı dağıtımının yapıldığı sistemdir.  

EOTY, Başvurunun tarife kontenjanı tahsis dönemi içerisinde tahsisi yapılabilecek nitelikteki firmalara eşit dağıtımının yapıldığı sistemdir.

Bir malın benzer veya doğrudan rakip mallar üreten yerli üreticiler üzerinde ciddi zarar veya ciddi zarar tehdidi oluşturacak şekilde artan miktarlarda ithal edildiği iddiasıyla, ilgili gerçek ve tüzel kişiler veya bunların bağlı bulundukları meslek kuruluşlarının ya da odaların yazılı talebi üzerine veya İthalat Genel Müdürlüğü resen  karar verilerek  ön inceleme başlatılması için konuyu “İthalat Korunma Önlemlerini Değerlendirme Kurulu”na tevdi etmektedir. Kurulun konuyu inceleyerek soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde, taraflar dinlenmek üzere resmi gazetede duyuru yayımlanarak çağrılmaktadır. Tarafların dinlenmesi ve sunulan kanıtların incelenmesi sonucunda Kurul tarafından aşağıdaki usullerden birisi uygulamaya konulmaktadır.

  • Soruşturmanın Önlemsiz Kapatılması: Kurul'un yapacağı değerlendirmede korunma önlemine gerek olmadığı sonucuna varılırsa, soruşturma kapatılmakta ve kapatma kararı özet gerekçesiyle birlikte resmi gazetede yayımlanmaktadır.

 

  • Geçici Korunma Önlemi: Üreticiler üzerinde ciddi zarar veya ciddi zarar tehdidi oluşturacak şekilde artan miktarlarda ithal edildiği yönünde açık kanıtların bulunduğu ve gecikmenin telafisi güç zararlara yol açabileceği kritik durumlarda ülke yararı göz önüne alınarak, geçici korunma önlemi belirlenmektedir. Bu önlem gümrük vergisinde artış yapılması, ek mali mükellefiyet getirilmesi, miktar/değer kısıtlaması, tarife kontenjanı uygulaması veya bunların birlikte uygulanması şeklinde olabilmektedir.

 

  • Korunma Önlemi: Bir malın benzer veya doğrudan rakip mallar üreten yerli üreticiler üzerinde ciddi zarar veya ciddi zarar tehdidi oluşturacak şekilde artan miktar ve şartlarda ithal edildiği hallerde ülke yararı göz önüne alınarak, yapılacak soruşturma sonucunda korunma önlemi alınmaktadır. Korunma önleminin süresi geçici önlemler de dahil 4 yılı aşamaz. Bu süreleri inceleyerek uzatmaya İthalat Genel Müdürlüğü yetkili kılınmıştır.

Tarife Kontenjanı uygulanması uygun görülen maddelere ilişkin karar Cumhurbaşkanı tarafından Resmi Gazetede ilan edilmektedir. Karar çerçevesinde tespit edilen tarife kontenjanlarının dağıtım ve yönetimi ile ithal lisansı başvurularına ilişkin usul ve esaslar Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan tebliğlerle belirlenmektedir.

Talep edilen toplam tarife kontenjanı miktarının açılan tarife kontenjanı miktarından daha fazla olması durumunda dağıtım, geçerli başvuru sayısı, toplam talep miktarı, üretim faaliyeti, fiili sarfiyat, üretim miktarı, üretim kapasitesi, tüketim kapasitesi, toplam ithalat miktarı ve önceki yıllarda kendilerine tahsis edilmiş bulunan tarife kontenjanını kullanma performansları kriterlerinden bir veya birkaçı dikkate alınmak suretiyle gerçekleştirilmektedir.

 

           Tarife kontenjanı kapsamında yapılacak ithalatta başvurular elektronik ortamda TPS (Tek Pencere Sistemi) üzerinden tebliğ kapsamında belirlenen usule uygun şekilde gerçekleştirilmektedir. Tarife kontenjanı tahsisatı yapılan başvuru sahibi adına “İthal Lisansı” Ticaret Bakanlığınca (İthalat Genel Müdürlüğü) elektronik olarak düzenlenmektedir. İthal Lisansı gümrük beyannamesinin tescilinde ilgili gümrük idaresince aranmaktadır. İthal Lisansı kapsamındaki ithalatın, bu lisansa sahip firma tarafından yapılması zorunludur. İthal Lisansı üçüncü kişilere devredilememektedir. Tarife kontenjanı konusu eşya ancak İthal Lisansının geçerlilik süresi içerisinde serbest dolaşıma girebilir.

  

 

Kaynakça:

 

  • 4458 sayılı Gümrük Kanunu
  • Gümrük Yönetmeliği
  • İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında Karar (2004/7305)
  • İthalatta Korunma Önlemleri Yönetmeliği

 

 

SORU VE CEVAPLAR

 

Soru 1. İthalatta korunma önlemleri hakkındaki mevzuat dikkate alındığında, tarife kontenjanını nasıl açıklayabiliriz?

Cevap: Tarife kontenjanı, belirli bir dönem itibarıyla gümrük vergisinde ve/veya diğer mali yüklerde indirim yapılan ya da muafiyet sağlanan ithalatın miktar ve değeri olarak tanımlanabilir.

 

Soru 2. İthalatta ülkedeki üreticilerin temel ekonomik çıkarlarını  korumak için uygulanan geçici korunma önlemleri nelerdir?

Cevap: Gümrük vergisinde artış yapılması, ek mali mükellefiyet getirilmesi, miktar/değer kısıtlaması, tarife kontenjanı uygulaması veya bunların birlikte uygulanması şeklinde önlemler alınabilmektedir.

 

Soru 3.Bir malın benzer veya doğrudan rakip mallar üreten yerli üreticiler üzerinde ciddi zarar veya zarar tehdidi oluşturacak şekilde artan miktar ve şartlarda ithal edilmesi hâlinde, bu zararı veya tehdidi ortadan kaldırmak üzere gerekli alınan korunma önlemleri kararına ne ad verilmektedir?

Cevap: İthalatta Korunma Önlemleri Hakkında Karar       

 

Soru 4. Kotaya tabi tutulan veya tarife kontenjanı uygulaması başlatılan malların ithali için İthalat Genel Müdürlüğünce verilen belgenin adı nedir?

Cevap:  İthal Lisansı

 

Soru5. Korunma önleminin süresi kaç yılı aşamamaktadır?

Cevap: Geçici önlemler dahil 4 yılı aşamamaktadır.

 

Soru 6. İthalatta Korunma Önlemleri Değerlendirme Kurulu’nun görevleri nelerdir?

Cevap: Soruşturma başlatılıp başlatılmamasına karar vermek, soruşturma süresi içerisinde başvurunun geri çekilmesi durumunda soruşturmanın sürdürülmesine veya sonuçlandırılmasına karar vermek, geçici korunma önlemi veya korunma önlemi alınıp alınmamasına, önlem alınması halinde önlemin türüne, büyüklüğüne ve süresine karar vermek,  yürürlükteki korunma önlemlerine ilişkin karar almak,  Cumhurbaşkanı kararı çıkarılması için öneride bulunmaktır.