BİR BİLENE SORDUK

PROMOSYON ÜRÜNLERİ VE NUMUNELERİN İTHALATI

Hakan DİNÇER

Gümrük Müşaviri

Günümüzde ticareti yapılan mallara olan talebin artırılması amacıyla, bir takım yeni pazarlama teknikleri geliştirilmekte, satışı yapılan malın yanında başka bir malın ayrıca bir bedel alınmaksızın verilmesi de sıkça karşılaşılan bir pazarlama taktiği olarak ortaya çıkmaktadır.

Kelime kökeni olarak “promosyon”, firmaların potansiyel müşterilerine kendilerini tanıtmak ve ürünlerini pazarlamak amacıyla kullandığı etkili bir tanıtım aracıdır. Fransızcadaki “promotion” sözcüğünden gelmektedir. Türkçe karşılığı tanıtımdır. “Numune” ise farsça kökenli bir kelime olup, nitelikleri hakkında bir fikir vermek üzere bir bütünden alınan parça, anlamında kullanılmaktadır.

Promosyon ürünleri ve numunelerin ithalatına ilişkin düzenlemeler Gümrük Kanunu Gümrük, Gümrük Yönetmeliği ve 2009/15481 Bakanlar Kurulu Kararı ile düzenlenmiştir.

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun “gümrük vergilerinden muafiyet ve istisna” başlıklı 167 nci maddesinde,

“Aşağıda sayılan hallerde, serbest dolaşıma sokulacak eşya gümrük vergilerinden muaftır.

  1. Bir ticari faaliyetin yürütülmesi ile bağlantılı ithalat;

d) Ticari mahiyet arz etmeyen numuneler,

i -   Önemli değeri olmayan numunelik eşya ve modeller,

ii -  Basılı reklamcılık dökümanları ve reklamcılık amacına yönelik malzemeler,

iii - Bir ticari fuarda veya benzeri bir faaliyette kullanılan veya tüketilen ürünler,”

  Hükmü yer almaktadır.

Öte yandan, 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren “4458 sayılı Gümrük Kanununun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Karar”ın 86 maddesinde;

“(1) 89 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü saklı kalmak kaydıyla, önemli değeri olmayan ve temsil ettikleri eşya bakımından siparişte bulunmak için kullanılabilecek nitelikteki numunelik eşya ve modellere muafiyet tanınır.

(2) Gümrük idaresi, muafiyetin uygulanması esnasında numune veya model olma özelliklerin ortadan kaldırmayacak şekilde, kendi başlarına kullanılabilecek nitelikteki eşya için yırtma, delme veya açık ve sabit bir şekilde işaretleme ya da herhangi başka bir işlem yoluyla kalıcı olarak kullanılmasını önleyici tedbirleri alabilir.

(3) Numunelik eşya ve model deyimi, belli bir tür eşyayı temsil eden ve sunuş şekli ve miktarı belli bir tür veya nitelikteki eşya için sipariş vermekten başka bir amaç için kullanılması mümkün olmayan her türlü madde veya örnek anlamına gelir.”

Denilmektedir.

Gümrük idaresi, muafiyetin uygulanması esnasında numune veya model olma özelliklerini ortadan kaldırmayacak şekilde, kendi başlarına kullanılabilecek nitelikteki eşya için yırtma, delme veya açık ve sabit bir şekilde işaretleme ya da herhangi başka bir işlem yoluyla kalıcı olarak kullanılmasını önleyici tedbirleri alabilir.

Önemli değeri olmayan ve temsil ettikleri eşya bakımından siparişte bulunulmak için kullanılabilecek nitelikteki numunelik eşya ve modellerin gümrük işlemleri, Kararın 45 ve 62 nci maddelerinden bağımsız olarak, 86 ncı madde hükümleri çerçevesinde gümrük vergilerinden muafen posta idaresi veya hızlı kargo firmalarınca dolaylı temsil yetkisi kapsamında beyan edilmek suretiyle gerçekleştirilir.

4 seri no.lu “Posta ve Hızlı Kargo Taşımacılığı Tebliği” uyarınca numunelik eşya ve modellerin, 2009/15481 sayılı kararın 86 ncı maddesi kapsamında kıymet ve ağırlık sınırlamasına tabi tutulmaksızın tasnif edilmesi için operatörce gerekli önlemler alınır hükmü önem arz etmektedir.

Eşyanın numune olup olmadığının belirlenmesinde, faturasında veya ambalajında numune olduğuna dair bir ibare olmadığı durumlarda, muayene memurunca eşyanın numune olduğuna kanaat getirilmesi halinde eşyanın işlemlerinin yukarıda belirtilen hükümler kapsamında sonuçlandırılması gerekmektedir.

2009/15481 sayılı kararın 88 inci maddesine göre,

“Muafiyet;

  1. Eşyayı üreten, satan, kiralayan veya hizmeti sunan müteşebbisin adının eşya üzerinde açık bir şekilde yer alması,
  2. Her bir sevkiyatta tek bir basılı materyalin olması veya birden çok basılı materyal bulunması halinde, her çeşidinden birer adet olması, ancak, aynı çeşitteki basılı materyalin birden fazla bulunması halinde toplam brüt ağırlığının bir kilogramı aşmaması,
  3. Gönderici veya alıcısının aynı kişi olmaması,

koşullarının mevcut olması halinde uygulanır.

Müşterilere ücretsiz olarak reklamcılık amacıyla gönderilen madde ve malzeme için de, değerinin önemsiz olması ve reklamcılık amacı dışında kullanılamaz nitelikte bulunması halinde muafiyet tanınır.”

Aynı Kararın “Bir ticari fuarda veya benzeri bir faaliyette kullanılan veya tüketilen ürünler” başlıklı 89 uncu maddesinde,

“(1) 90 ıncı madde hükümlerine uygun olarak getirilen aşağıda belirtilen eşyaya muafiyet tanınır:

  1. Türkiye Gümrük Bölgesi dışında üretilmiş olan, bir ticari fuar veya benzeri bir olay münasebetiyle getirilecek olan her türlü eşyanın temsil edici özelliklerini taşıyan küçük miktardaki numuneler.
  2. Türkiye Gümrük Bölgesi dışında üretilen ve bir ticari fuar veya benzeri bir olayda sergilenmek üzere getirilen makine ve cihazların teşhiri sırasında, bu makine ve cihazların gösteri amacıyla çalıştırılmasında kullanılacak eşya.
  3. Bir ticari fuar veya benzeri bir olayda yabancı ülkelerin temsilcileri tarafından geçici standların inşası, düzenlenmesi ve dekorasyonu için kullanılacak boya, vernik, duvar kâğıdı gibi tüketilecek malzemeler.

ç) Türkiye Gümrük Bölgesi dışında üretilen eşyanın reklamına mahsus olan, bir ticari fuarda veya benzeri bir faaliyette sergilenecek resimli veya resimsiz basılı materyaller, kataloglar, prospektüsler, fiyat listeleri, reklam posterleri, takvimler ve çerçevesiz fotoğraflar gibi ücretsiz olarak dağıtılacak malzemeler.

d) Spor Genel Müdürlüğü tarafından talep edilen, Türkiye’de düzenlenecek uluslararası spor organizasyonlarında kullanılmak veya ücretsiz olarak dağıtılmak üzere, bedelsiz olarak gönderilen eşya.”

Denilmektedir.

Aynı Kararın “Muafiyetin kapamı” başlıklı 90 ıncı maddesinde, 89 uncu maddenin her bendine ayrı atıflar yapılarak araran koşullar sıralanmıştır. Buna göre;

“(1) 89 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin uygulanmasında aşağıdaki şartların bulunması gerekir:

  1. Yabancı ülkelerden ücretsiz olarak gönderilmesi veya serbest dolaşıma sokulan eşya ile birlikte gelmesi.
  2. Halka ücretsiz olarak dağıtılmak üzere gönderilmesi ve kişilerin kullanım veya tüketimine mahsus olması.
  3. Birim değerinin düşük olması ve reklam eşyası olarak kabul edilebilecek nitelikte bulunması.
  4. Kolaylıkla pazarlanabilir olmaması ve paketlenmiş ise aynı malın piyasada mevcut en küçük biriminden daha küçük miktarını içermesi.
  5. Paketlenmemiş yiyecek ve içecekler için dağıtım yerinde anında tüketilebilir nitelikte bulunması.
  6. Toplam kıymet ve miktar itibarıyla faaliyetin niteliğine, ziyaretçilerin sayısına ve sergiye katılımın derecesine uygun olması.

(2) 89 uncu maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin uygulanmasında aşağıdaki şartların bulunması gerekir:

  1. Faaliyet sırasında tüketilecek ya da yok edilecek eşya olması.
  2. Toplam kıymet ve miktar itibarıyla olayın niteliğine, ziyaretçilerin sayısına ve sergiye katılımın derecesine uygun olması.

(3) 89 uncu maddenin birinci fıkrasının (ç) bendinin uygulanmasında aşağıdaki şartların bulunması gerekir.

  1. Faaliyetin düzenlendiği yerde eşyanın ücretsiz olarak sadece halka dağıtılması.
  2. Eşyanın toplam kıymet ve miktar bakımından olayın niteliğine, ziyaretçilerin sayısına ve sergiye katılımın derecesine uygun bulunması.

 (4) 89 uncu maddenin birinci fıkrasının (d) bendinin uygulanmasında aşağıdaki şartların bulunması gerekir:

  1. Toplam kıymet ve miktarı itibarıyla olayın niteliğine, seyircilerin sayısına uygun olması.
  2. Kişilerin kullanım ve tüketimine mahsus olması.
  3. Tüketim konusu olmayan eşyanın organizasyon bitiminde ilgili spor federasyonuna tahsis edilmesi.

(5)  89 maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen muafiyet katı, sıvı ve gaz yakıtlar için uygulanmaz.”

Görüldüğü gibi, 2009/15481 sayılı Kararda ticari bir fuarda veya benzeri faaliyette kullanılmak üzere yurda getirilecek eşyanın nasıl tüketileceğine ve kimlere tahsis edileceğine ilişkin çok ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir. Ancak kimse fiili ithalat sırasında seyirci sayısı, ziyaretçi sayısı, sergiye katılım seviyesi ve federasyona tahsis gibi konuların nasıl belirleneceği veya gümrük idaresi tarafından kontrol edilebileceği hususlarına açıklık getirilmemiştir. Dolayısıyla, bu ayrıntılı hükümleri bir “temenni” ve “gösterge” olarak değerlendirmek gerekmektedir.

Gümrük Kanunu’nun 167 nci maddesinin birinci fıkrasının (8) inci bendinin (d) alt bendinin (i) numaralı alt bendi kapsamına giren numunelik eşya ve modellerin, gümrükçe yapılan muayene sonucunda ticari nitelikte olmadığına kanaat getirilmesi gerekmektedir. Bunun için gümrükler her bir numunenin tek tek kıymetini veya aynı partiye dahil numune ve modellerin kıymet toplamını göz önüne alırlar. Aynı gönderici tarafından değişik kimselere gönderilen numune ve modellerin kıymetleri bunlar aynı zamanda ithal edilseler dahi, bu maddenin uygulanmasında dikkate alınmaz. Numunelik eşya ve modellerin yolcu beraberinde gelmesi durumunda, 131 inci maddede düzenlenen ve kapsamı Bakanlıkça belirlenen Yolcu Beraberi Numune, Sergi ve Fuar Eşyası Beyan Formu ile beyan yapılabilir.

Her   model için birer adet olmak üzere kâğıt, karton veya plastikten yapılmış patronlar veya çizimler birer metreden uzun olmamak üzere dantel, kurdele, şerit, ekstrafor, model ve kesim şablonu (kâğıt veya kartondan) ve benzeri eşya, çift olarak kullanılan eşyadan tek olarak getirilen eldiven, çorap, ayakkabı (kıymetli maden ve taşlardan olmamak üzere), her türlü küpe, kolye, bilezik, düğme, muhtelif süsleme malzemesi, her birinden birer adet olmak üzere kravat, mendil, bel kemeri, kemer tokası, kemer astarı, çıtçıt, kopça, fermuar sürgüsü, çengelli kopça ve benzeri eşya gümrük idaresince üzerlerinde herhangi bir işlem yapılmaksızın yurda sokulmaktadır. Gümrük idareleri, bu eşya dışında olup, nihai tüketime elverişli üretim süreci sona ermiş numune ve modellerin üzerlerine numunelik vasfına zarar vermeden “numunedir” damgasını vurma işlemini yapmaya yetkilidir.

Eşantiyon olarak gönderilecek ve bedava dağıtılacak antibiyotiklerin ve sair tıbbi müstahzarlar numunelerinin iç ve dış ambalaj renkleri üzerinde durulmayarak “doktorlara bedava dağıtılır numunedir” ibaresini kapsayan yeşil bir etiket yapıştırılmış olması şartıyla, yurda ithallerine müsaade edilmektedir.

Ticari  amaçla Türkiye Gümrük Bölgesinde serbest dolaşıma girecek eşyanın gümrük kıymetinin sevkiyat ve beyan başına 1000 AVRO’yu geçmemesi ve sevkiyatının düzenli haldeki benzer sevkiyatların bir parçası olmaması ve daha büyük bir nakliyatın bir parçası olup da bağımsız bir taşıyıcı tarafından taşınmaması kaydıyla bu eşya gümrük idaresine sözlü beyan edilmesine izin verilmektedir. Ayıca, Gümrük Yönetmeliğinin 459 uncu maddesine göre, posta yolu ile gelen ve ticari nitelikte olmayan hediyelik, numunelik, zat ve aile ihtiyaçlarını karşılayan ve benzeri eşya için, gümrüğe sunulan “Déclaration en Douane”lar gümrük idaresince beyanname olarak kabul edilmektedir.

Son olarak Gümrük Yönetmeliğinde yapılan değişiklikle, anılan Yönetmeliğin 131 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Yolcu Beraberi Numune, Sergi ve Fuar Eşyası Beyan Formu”nun da beyanname yerine kullanılacak belgeler arasında sayılmış olup, Yönetmeliğin 444 üncü maddesinin birinci fıkrasında, Türkiye Gümrük Bölgesinden yolcu beraberinde geçici olarak çıkarılacak ve geri getirilecek numune, sergi ve fuar eşyasının beyanının “Yolcu Beraberi Numune, Sergi ve Fuar Eşyası Beyan Formu” ile yapılabileceği hükme bağlanmıştır.

Konuya ilişkin olarak Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan 16.07.2020 tarihli 2020/18 sayılı Genelge’de, Türkiye Gümrük Bölgesinden yolcu beraberinde geçici olarak çıkarılacak ve geri getirilecek numune, sergi ve fuar eşyasının “Yolcu Beraberi Numune, Sergi ve Fuar Eşyası Beyan Formu” ile beyan edilmek istenmesi durumunda, söz konusu form kapsamındaki işlemlerin nasıl gerçekleştirileceği belirtilmiştir.

Buna göre, Türkiye Gümrük Bölgesinden yolcu beraberinde geçici olarak çıkarılacak ve geri getirilecek numune, sergi ve fuar eşyasının “Yolcu Beraberi Numune, Sergi ve Fuar Eşyası Beyan Formu” ile beyan edilmek istenmesi durumunda, beyan, eşya sahibi veya temsilcisi tarafından söz konusu formun elektronik ortamda (Bakanlık web sayfasında “e-işlemler” bölümünde) doldurulması suretiyle yapılacaktır. Form kapsamı beyanın, yolcu beraberinde geçici olarak çıkarılacak numune, sergi ve fuar eşyasının Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkışına kadar yapılması gerekmektedir.

Yolcu beraberinde geçici olarak çıkışı yapılacak olan numune, sergi ve fuar eşyası için Formun elektronik ortamda düzenlenmesi yeterli olup, form üzerinde gümrük idaresince ayrıca bir işlem yapılmasına gerek bulunmamaktadır.

Yolcu beraberinde geçici olarak çıkışı yapılacak veya geri getirilecek numune, sergi ve fuar eşyasının geçici çıkışında veya geri getirilmesinde gümrük idaresince eşyanın kontrolünün yapıldığı durumda, yükümlü tarafından söz konusu eşyanın beyanının Form ile yapıldığına dönük bilgi gümrük idaresine verilecektir. Gümrük idaresince, elektronik ortamda düzenlenen Formdaki bilgiler de dikkate alınarak eşyaya ilişkin gerekli kontroller yapılacak; ilgili gümrük memuru elektronik ortamda söz konusu form üzerinde girişi yapılan eşyaya ilişkin yapılan işlemi sisteme kaydedecektir.

Keza, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 167 inci maddesinin birinci fıkrasının 8/(d-i) bendi ile 2009/15481 sayılı Kararın 86 ncı maddesi kapsamında yurt dışından ülkemize yolcu beraberinde getirilen numunelik eşya ve modeller, ithalatçı firmanın çalışanları tarafından, Gümrük Yönetmeliğinin 131 inci maddesinin birinci fıkrası ile 169 uncu maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde, Bakanlık web sayfasında “e-işlemler” bölümünde yer alan “Yolcu Beraberi Numune, Sergi ve Fuar Eşyası Beyan Formu” ile beyan edilecektir.

Form, eşya Türkiye Gümrük Bölgesine gelmeden önce elektronik ortamda düzenlenecek; form üzerinde gümrük idaresince ayrıca bir işlem yapılmasına gerek kalmayacaktır. Yolcu tarafından, eşyanın faturası ile ithalatçı firmanın çalışanı olduğunu göstermek üzere SGK belgesinin birer örneğinin Form eki olarak sisteme yüklenmesi gerekmektedir. Birden fazla farklı cins eşyanın numunelik eşya ve model olarak getirilmesi durumunda, her cins eşya ayrı bir satır olarak Form’a kaydedilecektir.

Gümrük idaresince eşyanın kontrolünün yapıldığı durumda, yükümlü tarafından söz konusu eşyanın beyanının Form ile yapıldığına ilişkin bilgi gümrük idaresine verilecek; gümrük idaresince, elektronik ortamda düzenlenen Formdaki bilgiler de dikkate alınarak, eşyaya ilişkin gerekli kontroller yapılacak ve yapılan kontrol sonucunda eşyanın yurda girişine ilişkin işlemler gerçekleştirilecektir.

Böylece yurtdışı fuarlara katılmak üzere valizinde ürünlerini yurtdışına çıkaran girişimcilerimizin yurda dönüşlerinde eşyanın Türk menşeli olup olmadığını kanıtlamak için harcadıkları efor sona erecek ve anılan eşya kolaylıkla yolcu beraberinde yurtdışına götürülüp getirilebilecektir.

Kaynakça:

  • 4458 sayılı Gümrük Kanunu
  • Gümrük Yönetmeliği
  • 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı
  • Seri No: 4 sayılı Posta ve Hızlı Kargo Taşımacılığı Tebliği
  • Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2014/7 sayılı Genelgesi
  • Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2020/18 sayılı Genelgesi

SORU VE CEVAPLAR

Soru 1. Posta yolu ile gelen ve ticari nitelikte olmayan hediyelik numunelik zat ve aile ihtiyaçları için beyanname yerine kabul edilecek belge nedir?

Cevap: Posta yolu ile gelen ve ticari nitelikte olmayan hediyelik numunelik zat ve aile ihtiyaçları için sunalar “Declaration en Douane” gümrük beyannamesi yerine kabul edilmektedir.

Soru  2.    Ticari amaçla Türkiye Gümrük Bölgesinde serbest dolaşıma girecek eşyanın gümrük kıymetinin sevkiyat ve beyan başına ne kadar bir meblağ geçmemesi ve sevkiyatının düzenli haldeki benzer sevkiyatların bir parçası olmaması ve daha büyük bir nakliyatın bir parçası olup da bağımsız bir taşıyıcı tarafından taşınmaması kaydıyla bu eşya gümrük idaresine sözlü beyan edilebilir?

Cevap :Sevkiyatın beyan başına 1.000 AVRO’yu geçmemesi gerekir.

Soru 3. Numunelik eşya ve modellerin yolcu beraberinde gelmesi durumunda, 131 inci maddede düzenlenen ve kapsamı Bakanlıkça belirlenen Yolcu Beraberi Numune hangi belge ile beyan edilebilir?

Cevap :  “Sergi ve Fuar Eşyası Beyan Formu” ile beyan edilebilir.

Soru 4. Hangisi Ticari Fuar ve benzeri faaliyet arasında yer almaz?

Cevap: Yabancı bir ülke eşyasının satılması amacıyla işyeri veya bunların eklentilerinde düzenlenen özel amaçlı sergiler “Ticari Fuar ve Benzeri Faaliyet “ kapsamına girmemektedir.

Soru 5.  4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun başlıklı 167 nci maddesi ile hangi eşya “”ticari mahiyet arz etmeyen numune” kabul edilerek gümrük vergilerinden muaf kılınmıştır?

Cevap:  Önemli değeri olmayan numunelik eşya ve modeller, basılı reklamcılık dökümanları ve reklamcılık amacına yönelik malzemeler ile bir ticari fuarda veya benzeri bir faaliyette kullanılan veya tüketilen ürünler gümrük vergilerinden muaf kılınmıştır.