BİR BİLENE SORDUK

ÖZET BEYAN İŞLEMLERİ

Ahmet AVA

Gümrük Müşaviri

Gümrüklerde iki tür beyan vardır. “Detaylı Beyan” ve “Özet Beyan”. “Detaylı Beyan” ithalatçı veya ihracatçı veya onların temsilcileri tarafından yapılan beyandır. Bu beyan Gümrük Yönetmeliği’nin 14 no.lu ekinde yer alan, TCGB kod numaralı “Tek İdari Belge” formatında olan beyanname ile yapılır. “Özet Beyan” ise nakliyeci beyanıdır. Nakliyeci veya onun temsilcisi tarafından gümrük idarelerine verilir. Formu Gümrük Yönetmeliği’nin 10 no.lu ekinde yer almaktadır. Özet Beyan hem ithalatta hem de ihracatta eşyanın uluslararası taşımasını üstlenen nakliyeci tarafından gümrük idaresine verilir.

Tüm ülkelerde 2001 yılına kadar “Özet Beyan” taşıt aracı ülkenin gümrüklü sahasına girdikten sonra verilmekte idi. 2001 yılında ABD’de ikiz kulelere ve Pentagon’a yapılan saldırılardan sonra, tüm ülkelerin risk değerlendirme kriterlerinde değişiklik oldu. Uluslararası yüklerle ilgili özet beyanların, taşıt limana yaklaştıktan sonra değil, taşıt henüz ülke karasularına veya hava sahasına girmeden verilmesi ve daha ayrıntılı düzenlenmesi öngörülen bu Özet Beyan bilgilerinin risk analizlerine tabi tutularak, gerektiğinde, taşıtların ülkeye alınmaması yönünde düzenlemeler yapıldı.

Bu yönüyle ithalatta özet beyan, ithalata konu taşıt aracının Türkiye Gümrük Bölgesine girmeden önce taşınan eşya ile ilgili bilgilerin yer aldığı ve bu bilgilere dayanarak gümrük idaresinin risk analizi yaptığı bir yapıya dönüşmüştür. Dolayısıyla eşya Türkiye Gümrük Bölgesine gelmeden önce özet beyan verilmektedir. Bununla birlikte, Türkiye Gümrük Bölgesinin hava sahası ve kara sularından durmaksızın geçen taşıt araçları ile taşınan eşya için özet beyan aranmamaktadır.

Yurda getirilen eşyada Özet Beyan, giriş gümrük idaresine verilmektedir. “Giriş Gümrük İdaresi”, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine getirildiği ve risk analizine dayalı giriş kontrolüne tabi tutularak sevk işleminin yapıldığı gümrük idaresi olarak tanımlanmaktadır. Giriş gümrük idaresine gerekli bilgilerin derhal iletilebildiği veya elektronik ortamda erişiminin sağlandığı hallerde, özet beyanın giriş gümrük idaresinden başka bir gümrük idaresine verilmesine izin verilebilir. Yükümlünün bilgisayar sistemindeki özet beyan bilgilerine erişilebilmesi halinde, Ticaret Bakanlığı, özet beyan yerine bir bildirimde bulunulmasını kabul edebilir.

Özet Beyan eşyayı, Türkiye gümrük bölgesine getiren veya eşyanın taşıma sorumluluğunu üstlenen tarafından verilebilmektedir. Taşıyıcının yükümlülükleri saklı kalmak üzere, özet beyan bu taşımacılar adına hareket eden ve eşyayı yetkili gümrük idaresine sunabilen veya eşyanın sunulmasını sağlayan kişi ya da bu sayılan kişilerin temsilcisi tarafından da verilebilir. Bu durumda taşıma şekline göre farklılık arz etmeksizin eşyayı Türkiye gümrük bölgesine getiren taşıma aracının kullanıcısı/işleticisi tarafından özet beyan verilebileceği gibi, taşıyıcı tarafından da verilebilir. Bunun yanında özet beyan taşıyıcı dışından üçüncü kişilerce de verilebilir. Bu durumda özet beyan taşıyıcı adına değil, onun yerine veriliyor demektir. Kombine taşımacılıkta ise özet beyan verme yükümlülüğü taşınan taşıma aracının işleticisine aittir. Buna RO-RO ile yapılan taşımalar örnek olarak gösterilebilir. RO-RO gemisinin limana gelmesinden önce kara taşıtını taşıyan RO-RO gemi işleticisi değil, kara taşıtının işleticisi tarafından gümrüğe özet beyan verilmektedir.

Gümrük yönetmeliğinin 67 inci maddesine göre;

1- Deniz taşımacılığında,

a)Konteyner ile taşınan eşya için  uzak limanlarda (Karadeniz ya da Akdeniz üzerindeki limanlar haricindeki limanlar) hareket limanında eşyanın gemiye yüklenmesinden en az 24 saat önce,
b) Dökme ve ambalaj halindeki eşya için, uzak limanlarda, Türkiye Gümrük Bölgesindeki ilk varış limanına gelmeden en az 4 saat önce,
(c) Karadeniz ya da Akdeniz üzerindeki yabancı ülke limanları ile Türkiye Gümrük Bölgesindeki limanlar arasında taşınan eşya için ilk varış limanına gelmeden en az 2 saat önce,
 

2-Hava taşımacılığında,


  1. a) Kısa mesafeli (4 saatten kısa mesafeler)  uçuşlarda en geç uçağın havalandığı ana kadar,
    b) Uzun mesafeli (4 saatten uzun mesafeler)  uçuşlarda, Türkiye Gümrük Bölgesinde ilk havalimanına inilmesinden en az 4 saat önce,

    3-Demiryolu taşımacılığında, giriş gümrük idaresine varılmasından en az 2 saat önce,

 

4-Karayolu taşımacılığında, uluslararası sözleşmeler kapsamında başlamış bir transit işlemi kapsamında Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya hariç olmak üzere, özet beyan bilgilerini de içeren transit beyanı taşıtın giriş gümrük idaresine varmasından önce

 

Özet Beyan elektronik ortamda giriş gümrük idaresine verilmek zorundadır.
 
Kombine taşımacılıkta, gemide taşındıktan sonra limana inen ve “aktif taşıma aracı” haline gelen kara taşıtındaki eşya için de özet beyan verme süresi, gemi taşımacılığı için belirlenen süredir. Örneğin, yakın limandan gelen bir gemideki eşya yüklü TIR aracı için özet beyanın ilk varış limanına gelmeden en az 2 saat önce verilmesi gerekmektedir.

 

Özet beyanın taşıyıcı değil, üçüncü bir kişi tarafından verilmesi halinde, taşıyıcı özet beyan verme sürelerine uyulması konusunda üçüncü kişiden taahhüt almalıdır, çünkü taşıyıcı özet beyanların zamanında verilmesini sağlamak durumundadır.

 

Uluslararası anlaşmalarının öngördüğü durumlar ile mücbir sebep ve beklenmeyen hallerde bu sürelere uyulmayabilmektedir.

 

Öte yandan, özet beyan aranmayan eşyalar şöyle sıralanabilir:

 

  1. a) Elektrik enerjisi,
    b) Boru hattı ile gelen eşya,
    c) Elektronik medya içerenler dahil, mektup, posta kartı ve basılı yayınlar,
    ç) Uluslararası Posta Sözleşmesi kapsamında taşınan eşya,
    d) Paletler, konteynerler ve bir taşıma sözleşmesi çerçevesinde denizyolu, havayolu, demiryolu ve karayolu vasıtasıyla taşınan eşya hariç, 175, 176 ve 177 nci maddeler uyarınca başka bir yolla gümrük beyanı yapılan eşya,
    e) Yolcu eşyası,
    f) Paletler, konteynerler ve bir taşıma sözleşmesi çerçevesinde denizyolu, havayolu, demiryolu ve karayolu vasıtasıyla taşınan eşya hariç, 169, 170 ve 171 inci maddeler uyarınca sözlü beyanı uygun bulunan eşya,
    g) ATA Karnesi ve Gümrüklerden Geçiş Karnesi (CPD) kapsamı eşya,
    ğ) TIR karnesi kapsamı eşya,
    h) Bakanlığın kaçakçılıkla mücadele görevi ve Genelkurmay Başkanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, kuvvet komutanlıkları, Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğünün münhasıran asli görevleri ile ilgili olarak ve hizmet ifasında kullanılmak üzere kendilerine ait taşıtla veya yalnızca kendi yetkililerinin kullanımına mahsus taşıtlarla Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen ve Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkarılan silahlar ve askeri malzeme,
    ı) 19 Haziran 1951’de Londra’da imzalanan Kuvvetlerin Statüsü Hakkında Kuzey Atlantik Anlaşmasına Taraf Devletler Arasındaki Sözleşme ile öngörülen Form 302 kapsamı eşya,
    i) 18 Nisan 1961’de diplomatik ilişkiler hakkında imzalanan Viyana Sözleşmesi, 24 Nisan 1963’de imzalanan konsolosluk ilişkileri hakkında Viyana Sözleşmesi veya diğer konsolosluk sözleşmeleri veya 16 Aralık 1969’da imzalanan özel görevler hakkında New York Sözleşmesine göre muafiyet tanınan eşya,
    j)Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik kişilerce işletilen üretim veya sondaj platformları için Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen ve Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkarılan aşağıdaki eşya,
    1) Yapım, onarım,  bakım veya değiştirme amacıyla bu tür platformların bünyesine dahil edilen eşya,
    2) Bu platformları teçhiz etmek veya donatmak üzere kullanılan eşya,
    3) Bu platformlarda kullanılan veya tüketilen malzeme ve,
    4) Bu platformların zararsız atık maddeleri.

 

Özet Beyan verildikten sonra özet beyan bilgileri ile boşaltma listeleri karşılaştırılmakta, tüm kap ve ağırlıklar tamam olduğunda, taşımacının gümrük idaresine karşı sorumluluğu sona ermektedir. Özet Beyan’da belirtilen eşyanın eksik veya fazla çıkması halinde ise taşımacıya bu eksiklik veya fazlalığı izah etmesi için tebligat yapılarak süre verilmektedir. Taşımacının verilen süre içinde, bu uygunsuzluğu kanıtlayamaması halinde 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 237 inci maddesine göre cezai işlem uygulanmaktadır.

 

Bu kapsamda, gümrük idaresine verilen özet beyan veya özet beyan olarak kullanılan ticari veya resmi belgelerdeki kayıtlı miktara göre noksan çıkan kapların mahrecinden yüklenmemiş veya yanlışlıkla başka yerlere çıkarılmış veya kaza ve avarya sonucunda yok olmuş veya çalınmış bulunduğu gümrük idaresince belirlenecek süre içinde kanıtlanamadığı takdirde, bu noksan kaplara ait eşyanın gümrük vergileri kadar para cezası alınmaktadır.

 

Aynı şekilde, gümrük idaresine verilen özet beyan veya özet beyan olarak kullanılan ticari veya resmi belgelerdeki kayıtlı miktara göre fazla çıkan kapların yanlışlıkla mahrecinden fazla olarak yüklenmiş olduğu gümrük idaresince belirlenecek süre içinde kanıtlanamadığı takdirde, söz konusu eşyaya el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilmekte ve eşya tasfiyeye tabi tutulmakta, ayrıca eşyanın CIF kıymeti kadar para cezası alınmaktadır.

 

Keza, Türkiye Gümrük Bölgesine giriş yapan taşıt içerisinde özet beyan verilmeksizin eşya getirildiğinin gümrük idarence belirlendiği veya eşyanın boşaltılmasına izin verilmesinden sonra gümrük idaresine bildirildiği ve bu eşyanın verilmiş olan özen beyanlardan biri ile ilişkili olmadığının anlaşıldığı hallerde, söz konusu eşya için özet beyan vermekle yükümlü olan kişinin tespit edilmesi halinde bu kişi, tespit edilememesi halinde ise eşyayı Türkiye Gümrük Bölgesine getiren kişi tarafından, eşyanın yanlışlıkla mahrecinden fazla olarak yüklenmiş olduğu gümrük idaresince belirlenecek süre içinde kanıtlanamadığı takdirde, söz konusu eşyaya el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilmekte ve eşya tasfiyeye tabi tutulmaktadır. Ayrıca eşyanın CIF kıymeti kadar para cezası kesilmektedir.

  

Kaynakça

 

  • 4458 sayılı Gümrük Kanunu
  • Gümrük Yönetmeliği
  • ticaretbakanlığı.gov.tr

 

 

SORU VE CEVAPLAR

Soru 1. Özet beyan ne zaman verilir?

Cevap: Özet beyan eşyayı taşıyan aracın Türkiye Gümrük Bölgesine gelmesinden önce verilir.

 

 Soru 2. Özet beyanı kimler verebilir?

Cevap:  Özet beyan, eşyayı Türkiye gümrük bölgesine getiren veya eşyanın taşıma sorumluluğunu üstlenen kişiler tarafından verilebilir.

 

Soru 3. Çin’den deniz yoluyla gelecek bir eşya için ne zaman özet beyan verilir?

Cevap:  Hareket limanında eşyanın gemiye yüklenmesinden en az 24 saat önce Türkiye’deki ilgili gümrük müdürlüğüne özet beyan verilmek zorundadır.

 

Soru 4. Kombine taşımacılıkta (RO-RO) özet beyan verme yükümlülüğü kimdedir?

Cevap: kombine taşımacılıkta özet beyanı RO-RO Gemi İşletmesi değil taşınan taşıma aracının (TIR kamyonlarının) işleticisi vermekle yükümlüdür.

 

 

Soru 5. Hangi durumlarda özet beyanda değişiklik yapılmasına izin verilmez?

Cevap : Özet beyanı veren kişiye eşyanın muayene edileceğinin bildirilmesinden, söz konusu bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden veya eşyanın boşaltılmasına izin verilmesinden sonra özet beyanda değişiklik yapılmasına izin verilmez.