BİR BİLENE SORDUK

İZİNLİ GÖNDERİCİ DÜZENLENMESİ

Özgür KAÇIK

Gümrük Müşaviri

“İzinli Gönderici” düzenlemesi 21.05.2014 tarihli 29006 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan “Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği”nin 76 ila 95 inci madde hükümleri ile yürürlüğe sokulmuştur. Daha sonra yapılan yönetmelik değişiklikleri ile   izinli gönderici yetkisinin kapsamı genişletilmiştir. “İzinli Gönderici Yetkisi”, Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası (YYS) sahibi taşımacı firmalara tanınan bir ayrıcalıktır. “Yetkilendirilmiş Yükümlü” ise, gümrük yükümlülüklerini karşılayan, kayıt mekanizması düzenli ve izlenebilir, mali yeterlilik, güvenlik ve emniyet standartları bulunan, kendi oto kontrolünü yapabilen güvenilir kuruluşlara gümrük faaliyetlerinde bazı kolaylık ve ayrıcalıklar tanıyan bir statüdür.

            İzinli Gönderici Yetkisi içeren YYS sahibi firmalara, eşyayı hareket gümrük müdürlüğüne sunmaksızın transit işlemlerini kendi tesislerinde gerçekleştirme yetkisi verilmektedir. Yetki sahibi firmalara belirlediği alanları gümrük idaresi gibi addetme ve buralarda gümrük işlemlerini tamamlama ve talebe gerek kalmaksızın, sınır kapılarından öncelikli geçiş hakkı uygulamasından yararlanma izni verilmektedir.

             İzinli Gönderici” yetkisi alabilmek için, YYS’lerden aranan genel koşulların yanı sıra aşağıdaki koşulların da sağlanması istenilmektedir:

-Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından alınmış uluslararası taşımacı yetki belgesi sahibi olmak.

- Kapsamlı teminat veya teminattan vazgeçme sertifikası sahibi olmak.

-Başvuru yılından bir önceki takvim yılı veya başvurunun yapıldığı ayın ilk gününden geriye dönük bir yıl içerisinde en az beş yüz transit beyannamesi (TIR Karnesi dâhil) kapsamında eşya transit etmiş olmak veya En az üç yüzü transit beyanı (TIR Karnesi dâhil) olmak kaydıyla, toplam beş yüz transit beyanı ve özet beyan kapsamında işlem yapmış olmak.

-Eşyanın depolanması, boşaltılması, muayenesi numune alınabilmesi için gerekli teçhizat ve donanıma sahip olmak.

-İşlem yapılacak tesislerde, gerektiğinde eşya ve taşıma aracının tartımı için gerekli düzeneğe sahip olmak.

- Yönetmelikte belirtilen özelliklere sahip en az bir tesise sahip olmak.

İzinli gönderici yetkisi kapsamında, izinli göndericinin tesisinden ihraç edilecek olan eşya, başka herhangi bir eşya ile karışmaması ve yetkisiz müdahalenin önlenmesi için gerekli tedbirler alınarak taşıma aracına yüklenmeye hazır olarak açık veya kapalı bir yere konulmakta ya da taşıma aracında yüklü olarak bekletilmektedir. Eşyanın veya taşıt aracının yüklü olarak konulduğu yer kamera sistemi ile yirmi dört saat kesintisiz olarak izlenmekte ve bu alan yeterli aydınlatma düzenine sahip olmaktadır. Eşyanın sahaya girmesinden sonra ihracat beyannamesi, eşyanın bulunduğu izinli gönderici tesisi için yetkilendirilen gümrük müdürlüğünden elektronik ortamda tescil edilerek onaylanmaktadır. İzinli gönderici tarafından eşyanın ihraç edilmeye hazır olduğu gümrük idaresine elektronik ortamda bildirilmektedir. Bu bildirim anından başlamak üzere otuz dakika içerisinde beyanın hangi kontrol türüne tabi tutulacağı, gümrük idaresince beyan sahibi ile izinli göndericiye elektronik ortamda bildirilmek durumundadır.

          Gümrük İdaresince yapılan bildirimde, eşyanın belge kontrolüne tabi tutulacağı belirtilmiş ise eşya yapılan belge kontrolü sonucunda konulduğu yerden çıkartma izni verilinceye kadar müdahale edilmeksizin bekletilmektedir.

          Gümrük İdaresince yapılan bildirimde, eşyanın muayeneye tabi tutulacağı belirtilmiş ise eşya muayene ile görevli memur gelinceye kadar eşya konulduğu yerde bekletilmektedir. Muayene işlemi, kontrol türünün bildirimini müteakip azami üç saat içinde firmanın tesislerine gidilerek başlatılmaktadır. Gümrük müdürlüğünün iş yoğunluğu veya mücbir sebeplerden dolayı muayene yapılamaması durumunda ilgili gümrük müdürü, süreyi uzatmaya yetkilidir. Bu durumda muayene işlemine en geç bir sonraki iş gününün başlangıcını takip eden üç saat içerisinde başlanır. Muayenesi öngörülen eşyanın taşıma aracında yüklü olarak bekletiliyor olması halinde, muayene ile görevli memurun değerlendirmesine göre eşya taşıma aracından indirilerek ya da araçta yüklü olarak muayene edilebilmektedir.

Gümrük idaresince izinli gönderici yetkisi sahibine eşyanın muayene edilmeyeceğinin veya belge kontrolüne tabi tutulmayacağının bildirilmesi halinde, İzinli Gönderici, aracında taşıyacağı eşyaya ilişkin ihracat beyannamesi veya beyannamelerinin tescil numaralarını içeren transit beyanını elektronik ortamda gümrük idaresine iletmektedir. Araç izinli gönderici tarafından gümrük güvenlik mührü yerine, firmaya ait özel tip mühür ile mühürlenmektedir. Transit süresi sistem tarafından her bir transit beyannamesi bazında otomatik olarak belirlenmekte ve transit beyanının işlemlerinin tamamlanmasından sonra eşyanın tesislerden çıkışı yapılmaktadır.

İzinli alıcı yetkisine de sahip izinli göndericiler tarafından, transit rejimi kapsamında sevkli birden fazla beyanname içeriği eşya aynı taşıma aracına birden fazla tesis veya gümrük idaresinden ayrı ayrı yüklenerek ihraç edilmek üzere, firmanın kendi mülkiyetinde olan ya da kendi idaresi altındaki kiralık araçlarla taşınabilmektedir.

Taşıma, İzinli Göndericinin kendi tesisleri “İhracatta Yerinde Gümrükleme İzni” sahibinin tesislerinden ya da fiziki durumu, iş yoğunluğu ve personel sayısı göz önüne alınarak Bakanlıkça belirlenecek gümrük idarelerinden başlatılabilmektedir.

Tesisler ve gümrük idaresi arasındaki taşımalar;

-Ulusal transit rejimi çerçevesinde her bir yükleme yapılacak tesis veya gümrük idaresinde rejimin sonlandırılması suretiyle taşınan eşyanın nihai hareket noktasında ortak transit rejimi çerçevesinde yurt dışı edilmesi,

-Ulusal transit rejimi çerçevesinde her bir yükleme yapılacak tesis veya gümrük idaresinde ulusal transit beyanları sonlandırılmaksızın taşınan eşyanın nihai hareket noktasında ortak transit rejimi çerçevesinde yurt dışı edilmesi,

-Ortak transit rejimi çerçevesinde her bir yükleme yapılan tesisten veya gümrük idaresinden ayrı beyanlarda bulunularak eşyanın yurt dışı edilmesi,

Şeklinde gerçekleştirilmektedir.

Başka bir tesisten veya gümrük idaresinden getirilen eşyanın, izinli gönderici yetkisi kapsamı tesiste gerçekleştirilmesi koşuluyla, getirildiği tesiste getirildiği araçtan boşaltılarak başka bir araca yüklenmesi de mümkündür. İzinli Göndericinin ve Yerinde Gümrükleme İzni Sahibinin tesislerinde işlem yapılacak olması halinde, ihraç edilecek eşyaya ilişkin ihracat beyannamesinin eşyanın bulunduğu tesis için yetkilendirilmiş olan gümrük idaresinde tescil edilmesi gerekmektedir.     

Aşağıda sayılan ihlallerde ilk seferde sertifika sahibi yazılı olarak uyarılmaktadır:

-İzinli gönderici uygulamasına ilişkin yönetmelik hükümlerine aykırı davranılması,

-Gerekli koşullar yerine getirilmemiş olmasına rağmen mühürleme işlemi yapılmaksızın izin kapsamı eşyanın tesislerden çıkarılması,

-Gümrük müdürlüğüne talepte bulunulmaksızın izinli gönderici yetkisi kapsamında taşınacak muayene veya belge kontrolüne tabi eşyanın mesai saatleri dışında bulunduğu tesislerden çıkarılması,

-Eşyanın kap, ağırlık ve/veya adet olarak ihracat beyannamesi kapsamında beyan edilenden farklı olduğunun anlaşılması,

-Yetki kapsamında taşınan eşyaya ilişkin transit beyanında beyan edilen eşya ile taşınan ihracat eşyasının dörtlü tarife pozisyonu bazında farklı olduğunun anlaşılması.

-Teminat verilmesi gereken hallerde teminatın doğruluğuna ilişkin kontrolün izinli gönderici tarafından yapılmadığının anlaşılması.

Bu ihlallerden herhangi birinin 3 yıl içerisinde tekrar gerçekleştirildiğinin anlaşılması halinde izinli gönderici yetkisi 3 Ay süre ile askıya alınmaktadır. İzni 3 ay süre ile askıya alınan sertifika sahibinin askıya alma süresinin bitimine müteakip 3 yıl içerisinde askıya alınmasını gerektirecek ihlallerden birinin tekrar gerçekleştirildiğinin anlaşılması halinde bu kez izin 6 ay süre ile askıya alınmaktadır. İzni 6 ay askıya alınan sertifika sahibinin, askıya alma süresinin bitimine müteakip 3 yıl içerisinde askıya alınmasını gerektirecek ihlallerden birinin tekrar gerçekleştirildiğinin anlaşılması halinde bu kez izin 2 yıl süre ile askıya alınmaktadır. Her ihlalde askıya alma işlemine ilaveten nakliyeciye Gümrük Kanunu’nun 241 inci maddesine göre usulsüzlük cezası kesilmektedir.

Öte Yandan İzinli Göndericinin;

-Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından alınmış uluslararası taşımacı yetki belgesine artık sahip olmadığının,

-Kapsamlı teminat veya teminattan vazgeçme iznine artık sahip olmadığının,

-İçinde bulunulan takvim yılının sonunda, En az beş yüz transit beyannamesi (TIR Karnesi dâhil) kapsamında eşya transit etmemiş olmak veya en az üç yüzü transit beyanı (TIR Karnesi dâhil) olmak kaydıyla, toplam beş yüz transit beyanı ve özet beyan kapsamında işlem yapmamış olma koşulunu taşımadığının,

 - Yetki kapsamı eşyanın depolanması, boşaltılması, muayenesi ve yetki kapsamı eşyadan numune alınabilmesi için gerekli teçhizat ve donanıma artık sahip olmadığının.

-Yetki kapsamı eşyanın depolanması, boşaltılması, muayenesi ve yetki kapsamı eşyadan numune alınabilmesi için gerekli teçhizat ve donanıma artık sahip olmadığının, 

Anlaşılması halinde, izinli gönderici yetkisi eksik olan bu koşulların tümü yeniden sağlanıncaya kadar askıya alınmaktadır.

Şüphesiz ki, izinli gönderici yetkisi gibi uygulamalarla gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması, Türkiye’yi daha kısa sürede küresel ticaretin önemli aktörlerinden birisi yapacak potansiyeli de beraberinde getirecektir.

 

Kaynakça:

  • 4458 sayılı Gümrük Kanunu
  • Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılması Yönetmeliği
  • 2018/1 sayılı İhracatta Yerinde Gümrükleme ve İzinli Gönderici İşlemleri Genelgesi (Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü, 2018/1 ,13 Mart 2018)

 

SORULAR:

Soru 1. İzinli Gönderici Yetkisi Başvurusu nereye yapılır?

Cevap: İzinli Gönderiyi Yetkisi başvurusu Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü başvurusunun yapıldığı Bölge Müdürlüğü’ne yapılmaktadır.

Soru 2. İzinli Gönderici Yetkisi kapsamı Transit beyannamesinde hangi tür teminat kullanılır?

Cevap: İzinli Gönderici Yetkisine sahip bir firmanın transit rejimi altında taşıdığı yük ile ilgili bir teminat ibraz zorunluluğu doğduğunda, daha önceden gümrük idaresine sunduğu “Kapsamlı Teminat” kullanılarak transit yük taşımaktadır.

Soru 3. İzinli Gönderici Yetkisi kapsamındaki yükün bulunduğu araç kim tarafından mühürlenir?

Cevap: Bu araçların gümrük idaresinin güvenlik mührü ile mühürlenmesine gerek bulunmamakta olup, anılan araçlar İzinli göndericinin özel mührü ile mühürlenmektedir.

Soru 4.  İzinli gönderici yetkisi kapsamı tesislerden yapılacak taşımalarda, ihracatçı firmanın da yetkilendirilmiş yükümlü statüsüne sahip olması gerekir mi?

Cevap: Hayır gerekmez. İzinli gönderici kapsamı tesislerden normal ihracatçıların da yükü işlem görerek transit taşınabilir.

Soru 5. İzinli Gönderici Yetkisi en fazla ne kadar süre askıya alınabilir?

Cevap: İzinli Gönderici Yetkisi en fazla 2 yıl süreyle askıya alınabilir. Ancak, bu süre içinde gerekli koşulların sağlanamaması halinde anılan yetki geri verilmez.