BİR BİLENE SORDUK

İTHALAT REJİM KARARI EKİ LİSTELER VE LİSTE DİPNOTLARI

Abdullah ÖZGÜR

UGM İç Denetçisi

3350 sayılı İthalat Rejim Kararı 31.12.2020 tarihinde yayımlanarak 1 Ocak itibarıyla yürürlüğe girdi. Yaklaşık 25 yıl boyunca hafızalarında yer eden 95/7606 sayılı İthalat Rejim  Kararı da yeni ithalat rejim kararı yürürlükten kaldırılmış oldu.  Aynı şekilde, yıl başında o zamana kadar yürürlükte bulunan tüm İlave Gümrük Vergi kararları yürürlükten kaldırıldı ve yerine 3351 sayılı “İthalatta İlave Gümrük Vergisi Uygulanmasına İlişkin Karar” yürürlüğe sokuldu.

İthalat Rejim Kararı ile ithalata ilişkin genel yetki kapsamında ithalatın esasları, ithalat işlemlerini yürütmenin şartları, ithal eşyaya uygulanacak gümrük vergisi, eş etkili vergiler ile diğer mali yükler ile ithalatta takip edilecek madde politikaları ve ithalatla ilgili izinler kodifiye edilmektedir.

Karar ile Türkiye ile ticari ilişkilerinde ticaret ve ödemeler dengemizi bozacak nitelikte kayıtlar koyan veya uygulama yapan, anlaşmalar ile kararlaştırılan yükümlülüklerini yerine getirmeyen, ithalat rejimimizin genellik ilkesi ile bağdaşmayacak şekilde ayırıcı işlemler uygulayan ülkeler, kuruluşlar ve firmalar hakkında taraf olunan uluslararası anlaşmalar çerçevesinde uygun görülecek gerekli önlemleri almaya Ticaret Bakanlığı yetkilendirilmiştir.

İthalatta uygulanacak gümrük vergisi oranları ile ödenecek toplu konut fonunu gösterir listeler (ekli I, II, III, IV, V,VI ve VII sayılı listeler) kapsamı eşyaya ait gümrük vergileri ve toplu konut fonları ilgili listelerle belirlenmiştir. Bir farklılık olarak, listelerin numaralandırılmasının yanı sıra her birinin isimlendirildiği de görülmektedir. Ayrıca, Karara VII. iiste olarak “Nihai Kullanım Uygulaması Kapsamında İndirimli Gümrük Vergisinden Faydalanacak Tarım Ürünleri  listesi”nin eklendiği  müşahede edilmektedir.

Gümrük vergileri  474 sayılı Kanun’a dayanılarak belirlenmektedir. Anılan Kanunla Armonize Sistem Nomanklatürü esas alınarak hazırlanmış gümrük giriş tarife cetveli yürürlüğe sokulmuştur. Kanuna göre, tarife cetvelinde  yer alan eşyaların pozisyonlarını, alt tarife pozisyonlarını ve bunlara ait sayısal kodları, bölüm, fasıl ve alt tarife pozisyon notlarını ve Armonize Sistemin yorumuna ait genel kuralları genişletmeye, açmaya, değiştirmeye ve bunlara ilişkin usul ve esasları belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Cumhurbaşkanı  Kanunun eki Gümrük Giriş Tarife Cetvelinde yer alan eşyaların gümrük vergisi had ve nispetlerini 50’ye kadar yükseltebilir, sıfıra kadar indirebilir veya bu Cetveldeki had ve nispetleri %50’sine kadar artırabilmektedir. Aynı zamanda, tarifedeki notlarda gerekli değişiklikleri yapma, bu değişikliklerin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi de Cumhurbaşkanındadır.

Gümrük vergisi gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesi esas alınarak hesaplanmaktadır. Gümrük Tarifesinden ise en genel anlamda Cumhurbaşkanlığınca yayımlanan Türk Gümrük Tarife Cetveli anlaşılmakta olup, aynı İthalat Rejim Kararı gibi her takvim yılı itibarı ile güncellenerek Resmi Gazetede yayımlanmaktadır. Dış ticaret rejimi ve uygulayıcıları açısından İthalat Rejim Kararı ve Türk Gümrük Tarife Cetvelinin öncelikli olarak incelenmesi önem arz etmektedir.  Dış ticarete konu eşya tanımlamaları (12 rakamlı GTİP) Türk Gümrük Tarife Cetvelinde, eşyaya uygulanacak vergisel yükümlülükler ise İthalat Rejim Kararı ve İthalatta İlave Gümrük Vergisi Kararında düzenlenmektedir.

Dış ticaret erbabını öncelikli olarak 3350 ve 3351 sayılı Kararların  eki listelerdeki gümrük vergisi oranı ilgilendirmekle birlikte, İthalat Rejim Kararı eki listelerde yer alan dip notları da dikkatle izlenmektedir. Dipnotlarında yer alan  hükümler dört başlık altında sınıflandırılabilir:

  1. GTİP bazında gümrük vergisinin farklı oranda uygulandığı durumlar: Bu duruma örnek olarak II sayılı listede yer alan 2844.30.69.10.00 GTİP’i için diğer ülkeler (DÜ) için gümrük vergisi oranının % 1,5 olarak belirlenmesine karşın, 1 nolu dip nota göre gümrük vergisi oranının % 0 olarak belirlenmesi gösterilebilir.
  1. Ülke kriterine göre gümrük vergisinin farklı uygulandığı GTİP uygulamaları: I sayılı listede 35, 45 ve 53. Fasıllarda yer alan bazı GTİP’ler (örneğin: 3502.11.10.00.00) kapsamı eşya için Arnavutluk, Şili, İran İslam Cumhuriyeti, Mısır Arap Cumhuriyeti, Sırbistan Cumhuriyeti, Karadağ, İsrail Devleti gibi ülkelere yönelik farklı gümrük vergisi oranları uygulanmaktadır.
  1. Uluslararası örgütlenmelere göre belirlenen farklı gümrük vergisi oranları: Bu kapsamda En az Gelişmiş Ülkeler (EAGÜ) ve Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyesi olmayan ülke vb. uygulamaları bulunmaktadır.

Örneğin;

  • I sayılı listede yer alan 0901.11.00.00.00 GTİP kapsamındaki eşyaya diğer ülkeler (DÜ) için gümrük vergisi oranının % 13 olarak belirlenmesine karşın, 1 no.lu dip nota göre Enaz Gelişmiş Ülkeler (EAGÜ) için bu oranın % 11 olarak uygulanacağı,
  • I sayılı listede yer alan 0810.50.00.00 GTİP kapsamındaki eşyaya diğer ülkeler (DÜ) için gümrük vergisi oranının % 55,8 olarak belirlenmesine karşın, 2 no.lu dip nota göre Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyesi olmayan ülkeler için bu oranın % 93 olarak uygulanacağı,
  • II sayılı listede yer alan 2839.19.00.00.11 GTİP kapsamındaki eşyaya diğer ülkeler (DÜ) için gümrük vergisi oranının % 5 olarak belirlenmesine karşın, 2 no.lu dip nota göre Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) üyesi olmayan ülkeler için bu oranın  % 15 olarak uygulanacağı,
  • Yine II sayılı listede yer alan 70. fasıl kapsamındaki eşyaya 1 no.lu dipnotta DTÖ üyesi olmayan ülkeler için gümrük verisi oranının % 20, 2 nolu dipnotta ise DTÖ üyesi olmayan ülkeler için gümrük vergisi oranının % 15 olarak uygulanacağı;

Yönünde düzenleme yapılmıştır.

 

  1. Bazı eşya gruplarının özelliklerine bağlı olarak bunlara farklı gümrük vergisi oranı uygulamaları: İthalat rejim kararı eki listelerinde tanımlanan bazı eşya gruplarının beyan anındaki bazı özellikleri nedeniyle, bunlara farklı gümrük vergi oranları uygulanmaktadır. Örneğin; I sayılı listede yer alan 0812.90.25.00.00 GTİP kapsamındaki eşyaya diğer ülkeler (DÜ) için gümrük vergisi  oranının % 15,4 olarak belirlenmesine karşın, ‘’Gürcistan için yalnız geçici olarak konserve edilmiş fakat bu halleri ile derhal yenilmeye elverişli olmayan portakal’’ cinsi eşyaya % 0 oranında Gümrük Vergisi uygulanacağı yönünde düzenleme yapılmıştır.

Örnekleri daha da çoğaltmak mümkündür.

Bu bağlamda, serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulacak eşyanın vergilendirmeye esas alınan unsurlarında, İthalat Rejim Kararının bir parçası olan dipnot hükümleri yönü ile de göz önünde bulundurularak beyanda bulunulması önem arz etmektedir.