BİR BİLENE SORDUK

İŞLENMİŞ TARIM ÜRÜNLERİ İTHALATI

Harun PAŞALI

İthalat Grup Müdürü

Yıkama, temizleme, öğütme, kesme, doğrama, ısıtma, pastörize etme, ağartma, pişirme, konserve, dondurma, kurutma, karıştırma, paketleme veya gıdayı doğal halinden değiştiren işlemlere tabi tutulan herhangi bir ham tarımsal emtia “işlenmiş gıda” olarak tanımlanmaktadır.

İşlenmiş tarım ürünleri 95/7606 sayılı İthalat Rejimi Kararının Ek:1 ve Ek:3 no.lu listelerinde yer alan ve bünyesinde temel tarım ürünlerinin (hububat, şeker ve süt) bulunduran ürünlerdir. İşlenmiş Tarım Ürünleri ithalatında tercihli ticaret uygulamaları kapsamında genel veya  ülke bazında tarife kontenjanı açılmaktadır.

5996 sayılı “Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu”na dayanılarak hazırlanan 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Bitkisel Gıda ve Yem İthalatının Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik” ve “Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik” ile 29 Aralık 2011 tarihli ve 28157 (3 üncü Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği” ile bu mevzuat kapsamına giren bitkisel gıda ve yem ile gıda ile temas eden madde ve malzemelerin ithalat kontrollerine dair uyulacak usul ve esaslar belirlenmiştir.

Tarım ve Orman Bakanlığının denetimine tabi olan ürünler, içerikleri kapsamında belirlenen tarifeler ile ithalat denetimine tabi tutulurlar. Bu ürünler tarifeleri kapsamında Ek-1/A, Ek-1/B, Ek-2, Ek-7’de yer almaktadır. Ek-1/A Veteriner Kontrolüne Tabi Olan Hayvan ve Ürünlerdir. Ürünlerin ithalatı için kontrol belgesi alınmak zorundadır. Ek-1/B Veteriner Kontrolüne Tabi Olan Hayvan ve Ürünlerdir. Bu ürünler kontrol belgesine tabi değildir. Ek-2 Gıda ve Yem Sanayiinde Kullanılan Bitkisel Ürünler ve Gıda İle Temas Eden Madde ve Malzemelerdir. Ek-7 Zirai Karantina Kontrolüne Tabi Bitki ve Bitkisel Ürünlerdir.

Ek-1/A (Kontol belgesine tabi) ve Ek-1/B Veteriner Kontrolüne Tabi Olan Hayvan ve Ürünler için tarım süreci: GTIP kapsamında Ek-1/A ve Ek-1/B ‘ye tabi olan ürünlerin, ülkeye girişte veterinet kontrolünden geçmesi gerekmektedir. Veteriner giriş belgesi, ulusal mevzuatta belirtilen sertifikasyona ilişkin genel kurallara uygun olarak düzenlenir. Veteriner sağlık sertifikas, ülkenin sağlık sertifikası vermeye yetkili kurumlarından alınmalıdır ve veteriner sağlık sertifikası tarihinin ürünlerin çıkış tarihinden önce olması gerekmektedir. Ürünler yola çıktığında Bakanlıkça onaylanmış Veteriner Sağlık Sertifikasının ürün beraberinde gelmesi gerekmektedir.

Veteriner sağlık sertifikasının geçerlilik süresi imzalandığı tarihten itibaren havayolu için 7 gün, karayolu için 15 gün ve denizyolu için 60 gün olarak belirlenmiştir. Ürünlerin belirtilen süre zarfında ülkeye giriş noktasındaki ilgili veteriner sınır kontrol noktasına giriş yapması gerekmektedir.

Ürünler varış yaptığında, veteriner sınır kontrol noktasında, Bakanlığın belirlediği usul ve eseslara uygun olarak ilgili veterner hekimlerce denetim ve muayene edilmektedir. Muayene işlemi gerçekleşen ürünlerden numune alınıp, analize tabi tutulmaktadır. Numunesi alınan ürünlerin analiz sonucunun uygun çıkması halide veterinerlik izni alınmış olmaktadır.

Orijinal veteriner giriş belgesi, gümrük işlemleri bitirildikten sonra, belgede belirtilen ilk varış yerine kadar sevkiyata eşlik eder. Kontrol belgesine tabi olan ürünlerde, kontrol belgesi başvurusu yapılması gerekmektedir. Kontrol belgesi, GTIP kapsamında ilgili Tarım İl Müdürlüklerine yapılmakta olup, inceleme süresi 10-15 gün sürebilmektedir. Bu noktada, ürünü üreten firmanın Avrupa Birliği kapsamında onaylı tesis olup olmadığına, ürünün üretildiği bölgenin hayvan sağlığı noktasında kritik bölge olup olmadığına, kontrol belgesi başvurusu esnasında, ilgili memur tarafından bakılmaktadır. Kontrol belgesi için proforma fatura, ilgili ürüne dair veteriner sağlık sertifikası taslağı ve içerik belgesi sunulmaktadır. Kontrol belgesi alındıktan sonra veteriner sağlık sertifikası temin edilerek işlemlere devam edilmektedir.

Ek-2 Gıda ve Yem Sanayiinde Kullanılan Bitkisel Ürünler ve Gıda İle Temas Eden Madde ve Malzemeler için tarım süreci: Ek-2 kapsamında yer alan ürünler için tarım uygunluğu GGBS sistemi üzerinden alınmaktadır. Süreç, ithalat ön bildirimi; ürün bildirimi ve sevkiyat bildirimi olarak iki aşamada gerçekleştirilmektedir.

Ürün bildirimi, üreticisi, ithalatçısı, bileşeni, etiketi aynı olan her bir ürün için bir defaya mahsus olmak üzere ürüne ait bilgi ve belgelerin ithalatçı tarafından GGBS’ye girişinin yapılmasını ifade etmektedir.

Sevkiyat bildirimi, onaylanan ön bildirimlere ait ürünlerin her bir ithalat başvurusu için ithalatçı tarafından; sevkiyata ait bilgi ve belgelerin (sertifika, ürün miktarı, ithalatın yapılacağı gümrük idaresi, antrepo bilgileri, resmi kontrol talep edilen tarih, parti/lot no gibi) GGBS’ye girişinin yapılmasını ifade etmektedir.

Sağlık sertifikası üzerinde “insan ve/veya hayvan sağlığı açısından risk taşımadığı, gıda ve/veya yem güvenilirliği açısından risk taşımadığı” gibi ürünün güvenilir olduğunu ifade eden ibareler yer alması beklenmektedir.

Doküman kontrolü uygun olan ürünler için analiz sıklığı dikkate alınarak kimlik kontrolü ve fiziksel kontrol işlemlerine başlanmaktadır. Ürüne ait belgeler ile ithal edilecek ürünün uyumlu olup olmadığının kontrolüne “kimlik kontrolü” denilmektedir. Kimlik kontrolü sonucu mevzuata uygun olan ürünler, GGBS Kimlik Kontrolü bölümünde olumlu olarak işaretlenir ve analiz sıklığı çerçevesinde “fiziksel kontrol” işlemlerine başlanır. Fiziksel kontrol organoleptik muayene, ambalaj kontrolü, numune alma ve laboratuvar analizlerini de kapsayan kontrolleri içermektedir.

Resmi kontrol sonucu mevzuata uygun bulunan ürünler için Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan GGBS sistemi üzerinden tarım uygunluğu alınmaktadır. Resmi kontrol sonucu uygun bulunmayan ürünlerin ithalatçının bilgisi ve talebi doğrultusunda geri gönderilmesine veya üçüncü ülkeye ihraç edilmesine, Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmeliğin  22’nci Maddesi hükümleri çerçevesinde izin verilmektedir.

 

 

Ek-7 Zirai Karantina Kontrolüne Tabi Bitki ve Bitkisel Ürünler için tarım başvuru süreci: Tarifesi gereği zirai karantinaya tabi olan ürünlerde bitki sağlık sertifikası kullanılmaktadır. “Tarbil Sistemi” üzerinden ürünlerin zirai karantina uygunluğu için başvuru yapılmaktadır. Başvuruda, bitki sağlık sertifikası, ürün içerik belgesi, fatura, çeki listesi, ordino, konşimento görüntüsü ibraz edilmektedir. Aynı zamanda bitki sağlık sertifikası ile GGBS sistemi üzerinden başvuru yapılmaktadır. Ürünlerden numune alınıp, laboratuvara gönderilmekte, analiz sonucunun uygun olması ile birlikte tarım uygunluğu alınmış olmaktadır.

Yazımızda işlenmiş tarım ürünleri için izlenen tercihli ticaret uygulamalarına da değinmekte yarar görülmektedir. Türkiye ile Avrupa Birliği arasında Gümrük Birliği’ni tesis eden 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı’nda, tarafların, tarım ürünleri ticaretinde birbirlerine tanıdıkları tercihli rejimleri aşamalı olarak ve  karşılıklı avantajlar yaratacak biçimde geliştirmeleri hükme bağlanmıştır. Karar’da Türkiye’nin tarım politikasını “Ortak Tarım Politikası” tedbirlerini benimseyecek biçimde uyumlaştırması ve Topluluğun da tarım politikasındaki gelişmelerde Türk tarımının çıkarlarını göz önünde bulundurması öngörülmüştür. Anılan kararda, taraflar arasında  işlenmiş tarım ürünleri ithalatında mamul ürünün geçirdiği sınai işlemeye karşılık gelen gümrük korumaları (sanayi payı) sıfırlanmış; buna mukabil, mamul ürünün içeriğinde bulunan temel tarım ürünü/ürünlerine ilişkin vergileri (tarım payı) muhafaza edilmiştir.

 

12-13 Aralık 2002 tarihlerinde gerçekleştirilen “Kopenhag Avrupa Konseyi”nin sonuçları doğrultusunda ülkemizle Avrupa Birliği arasında gümrük birliğini tesis eden 1/95 sayılı OKK’nın genişletilmesi ve derinleştirilmesi yönünde alınan karar ile AB’nin 1 Mayıs 2004 tarihinde gerçekleştirdiği genişlemesi nedeniyle 8 yeni üye ülke ile fesh edilen Serbest Ticaret Anlaşmaları uyarınca işlenmiş tarım ürünleri bakımından tesis edilen tavizlerin ülkemizle Topluluk arasında mevcut tercihli yapıya adapte edilmesini teminen ve ülkemizdeki bazı sektörlerin talepleri de göz önünde bulundurularak, 2004 yılı Nisan ayında ülkemizle Avrupa Komisyonu arasında anılan ürünlerde mevcut tercihli rejimin geliştirilmesi amacıyla müzakerelere başlanmıştır. Avrupa Komisyonu ile yapılan teknik görüşmeler neticesinde varılan mutabakat doğrultusunda 1/2007 sayılı Türkiye-AT Ortaklık Konseyi Kararı 25 Haziran 2007 tarihi itibariyle kabul edilmiştir. Bahse konu Karar, 1 Temmuz 2007 tarihinde 1 Ocak 2007 tarihinden itibaren uygulanmak üzere yürürlüğe girmiştir.
Türkiye ile AB arasında işlenmiş tarım ürünlerine ilişkin tercihli rejimi tesis eden 1/95 sayılı OKK kapsamındaki tavizler geçerliliğini muhafaza etmekte olup, yeni düzenleme bu Karara ilave niteliğindedir. Anılan Karar ile işlenmiş tarım ürünlerinde karşılıklı olarak tarife kontenjanı kapsamında vergi muafiyeti şeklinde taviz alışverişinde bulunulmuştur.

 

Türkiye ile Avrupa birliği arasında oluşturulan Gümrük Birliğinin bir sonucu olarak bu ülkelerle aramızdaki ticarette, sanayi ürünleri üzerindeki gümrük vergileri tamamen kaldırılmıştır. Tarım ürünleri ise gümrük birliğinin dışında tutulmuştur. Bununla beraber, işlenmiş tarım ürünlerinin sanayi paylarının üzerinde de vergi alınmaması kabul edilmiştir. İşlenmiş tarım ürünleri bünyesinde hububat şeker ve süt bulunan ürünler olarak kabul edilmektedir.

Bu ürünlerde sanayi payının vergi kapsamı dışında tutulabilmesi için işlenmiş tarım ürünlerindeki tarım payı ile sanayi payının hesaplanması gerekmektedir. İşlenmiş tarım ürünlerinde, üründeki isabet eden tarım payı üzerinden “Tarım Payı Fonu” tahsil edilmektedir. Bazı ürünlerin tarım payları üzerinden alınacak fon 95/7606 sayılı İthalat Rejimi Kararında açık olarak belirtilmiştir. İşlenmiş Tarım ürünleri İthalat rejim kararı ekinde ayrı bir liste olarak yayınlanmaktadır.

Bünyesinde şeker ve süt bulunduran işlenmiş tarım ürünleri kapsamındaki eşyanın tarım payı hesaplanırken, öncelikle ürünün içerdiği süt yağı, süt proteini ve nişasta /glikoz oranına göre “Bileşim Tablosu”ndan 7000 den 7996 ya kadar devam eden ve İthalat Rejim Kararı ekinde yer alan dört rakamlı kod numaralarına bakılmaktadır. Bu kod numarasına bakıldığında, işlenmiş tarım ürününün bulunduğu listedeki GTİP karşısında T1 veya T2 yazması durumuna göre eşyanın kilogramı üzerinden alınması gereken “Tarım Payı Fonu”nun EURO olarak kayıtlı olduğu görülmektedir.

Eşyanın Tarım Payı ve yine buna göre alınması gereken Tarım Payı Fonu hesaplanırken önemli olan içerdiği süt yağı, süt proteini ve nişasta glikoz oranına göre dört rakamlı kod numarasının tespit edilmesidir. Bunun için eşyanın tahlil işlemine tabi tutulması gerekmektedir. İşlenmiş tarım ürünlerinin analiz işlemi sadece “İstanbul Gıda Ürünleri İhtisas Laboratuvarı”, ”İzmir Bölge Müdürlüğü Laboratuvarı” ile “Ankara Bölge Müdürlüğü Laboratuvarı” tarafından yapılmaktadır. Tahlil sonucu alınmadan eşyanın çekilmesi mümkündür. Bunun için beyana göre ödenmesi gereken Toplu Konut fonunun, nakit teminat olarak yatırılması ve gümrük idaresine taahhütname verilmesi gerekmektedir.

İşlenmiş gıda ürünlerinin ithalatında, tarım başvurularında sıkıntı yaşanmaması adına, sisteme beyan edilen evraklar ve yurtdışından gelen evrakların uyumlu olması önem arz etmektedir. Yurtdışından temin edilecek sağlık sertifikalarının, yurtdışı onaylı otoritesinden alınmış ve ıslak kaşe ıslak imzalı olması gerekmektedir. Ürün üzerinde yer alan etiketlerin “Türk Gıda Kodeksi Etiketleme Yönetmeliği”nde yer alan etiketleme kurallarına uygun olması zorunludur. Ürünlerden alınan numunelerin analiz sonuçlarının mevzuata uygun olması sonucu tarım uygunluğu alınmış olacak ve ithalat süreci tamamlanacaktır.

  

 

Kaynakça:

 

 

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/12/20181230M1-5.htm

https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm

https://istanbul.tarimorman.gov.tr/

Gümrük Mevzuatı

 

 

 

 

SORU VE CEVAPLAR

Soru 1. İşlenmiş tarım ürünü nedir?

Cevap: İthalat Rejimi Kararının ilgili listesinde yer alan ve bünyesinde temel tarım ürünlerinin (hububat, şeker ve süt) bulunduran ürünlerdir.

 

Soru 2. İşlenmiş tarım ürünleri hangi listelerde yer alır?

Cevap: Bu ürünler tarifeleri kapsamında “Hayvan ve Ürünlerin Ülkeye Girişinde Ön Bildirim ve Veteriner Kontrollerine Dair Yönetmelik” ekindeki Ek-1/A, Ek-1/B, Ek-2, Ek-7’de yer alırlar.

 

Soru 3. Veteriner kontrolleri nerede yapılır?

Cevap: GTIP kapsamında Ek-1/A ve Ek-1/B ‘ye tabi olan ürünlerin, ülkenin kara, deniz veya hava sınır kapılarında veteriner kontrolünden geçmesi gerekmektedir

 

Soru 4. Sağlık sertifikalarında yer alması gereken bilgiler nelerdir?

Cevap: Sağlık sertifikası üzerinde “insan ve/veya hayvan sağlığı açısından risk taşımadığı, gıda ve/veya yem güvenilirliği açısından risk taşımadığı ” gibi ürünün güvenilir olduğunu ifade eden ibareler yer almak durumundadır.

 

Soru 5. İşlenmiş tarım ürünün fiziki kontrolü nasıl yapılır?

Cevap: Bu ürünler organoleptik muayene, ambalaj kontrolü, numune alma ve laboratuvar analizlerini de kapsayan kontrollee tabi tutulur.

 

Soru 6. İşlenmiş Tarım Ürünlerinde tercihli tarife hangi ülkelere uygulanır?

Cevap: Türkiye ile AB arasında işlenmiş tarım ürünlerine ilişkin tercihli rejimi tesis eden 1/95 sayılı OKK kapsamındaki işlenmiş tarım ürünlerinde karşılıklı olarak tarife kontenjanı kapsamında vergi muafiyeti şeklinde taviz alış verişinde bulunulmuştur.

 

Soru 7. İşlenmiş Tarım Ürünlerinde Tarım Payı neye göre hesaplanır?

Cevap: Tarım payı ürünün içerdiği süt yağı, süt proteini ve nişasta/glikoz oranına göre  hesaplanır.