BİR BİLENE SORDUK

GÜMRÜKLERDE LİSANS ve ROYALTİ DÜZENLEMELERİ

Sibel BAYSU

Gümrük Müşavir Yardımcısı

Royalti, en basit tanımıyla devralınan bir hak karşılığında yapılan ödemeyi ifade eder. Telif hakkı gibi gayri maddi hakların değerinin genel tanımıdır. Yani mülkiyet haklarından ya da doğal kaynaklardan yararlanmak için ödenen tazminat, bedel, değer ya da ücreti ifade etmek için kullanılmaktadır.

Lisans, eser üzerindeki hakların kullanım hakkıdır. Eser üzerindeki hakların kullanım hakkının devri, lisans sözleşmeleri ile yapılır. Eser sahibi, bu sözleşme ile üçüncü kişilere, eseri üzerinde mali hakların kullanılması hakkını tanımakta, karşılığında da kararlaştırılan bedeli almaya hak kazanmaktadır.

Gümrük Yönetmeliği’nde royalti ve lisans ücretleri “ithal eşyasının imalatı, ihraç edilmek üzere satışı veya kullanımı ya da yeniden satışı ile ilgili hakların kullanımı nedeniyle patent, dizayn, know-how, model, marka, tescilli tasarım, telif hakkı ve imalat prosesleri gibi adlar adı altında yapılan ödemeler” olarak tanımlanmaktadır.

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 27/1-c maddesi çerçevesinde gümrük kıymeti belirlenirken ithalata konu eşyanın tutarına; satış koşulu gereği, alıcının doğrudan veya dolaylı olarak ödemesi gereken, fiilen ödenen veya ödenecek fiyata dahil edilmemiş olan royalti ve lisans ücretleri ilave edilerek gümrük beyanı yapılmaktadır.

Royalti lisans ücretinin gümrük idarelerine beyanının tekniği konusunda da Gümrük Kanunu’nun 27/1. maddesi dayanak alınarak; Gümrük Yönetmeliği 53 ve 56. maddeleri, Gümrük Genel Tebliği (Gümrük Kıymeti) (Seri No:2), Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün 2011/48, 2013/6 sayılı Genelgeleri ile alt düzenlemeler yapılmıştır.

Royalti lisans ücretinin Gümrük Kanunu’nun 27/1-c maddesine göre eşyanın gümrük kıymetine dahil edilebilmesi için aşağıdaki iki kriteri mutlaka karşılıyor olması gerekmektedir.

  • Kıymeti belirlenecek eşya ile ilgili olması, özetle; ithalata konu eşyanın royalti lisans sözleşmesi kapsamında olması gerekmektedir.

 

  • Kıymeti belirlenecek eşyanın satış koşulu olarak yapılması, özetle; satışın bu royalti lisans ücretinin ödenmesine bağlı olarak yapılmasıdır.

Bu kriterlerin değerlendirilmesinde de nesnel ve ölçülebilir verilerin esas alınması gerektiği özellikle belirtilmektedir.  Bu kuraldan da sözleşme detaylarının değerlendirilmesinde esas alınması gereken kriter ortaya konulmaktadır.

Royalti lisans bedelinin ithal eşyasının gümrük kıymetine dahil edilerek gümrüklere beyanı iki yöntem ile gerçekleştirilmektedir.   

  • İthalata konu eşyanın ithali aşamasında royalti ve lisans ücretinin tam olarak tespiti mümkün ise, bu tutar gümrük ithalat beyannamesinin yurtdışı diğer giderler hanesine kaydedilerek beyan tamamlanmaktadır.

 

  • Royalti ve lisans fiili ithalat sonrasında dönemsel olarak belirleniyorsa, gümrük beyanı “istisnai kıymet beyan usulü” ile yapılmaktadır.

Birinci yöntem ile yapılan royalti ve lisans beyanı ithalat gümrük beyanı aşamasında vergilendirildiği için ithalat sonrasında ilave bir işlem yapılmasına gerek olmamaktadır.

İkinci yönteme göre yapılan royalti ve lisans beyanı ithalat sonrasında da bir dizi işlem yapılması gerektirdiğinden, sürecin yürütülmesinde aşağıdaki hususlara dikkat edilmesi önem arz etmektedir.

  • Royalti ve lisans sözleşmesi ve Türkçe tercüme ile birlikte ithalat öncesinde Gümrük Genel Tebliği (Gümrük Kıymeti) (Seri No:2) eki EK-1 no’lu Başvuru Formu ile Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’ne ibraz edilir.

 

  • Royalti ve lisans sözleşmesi kapsamındaki eşyanın ithalat gümrük beyannamesinin 44. hanesinde Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’ne yapılan başvuru kayıt tarih sayısı mutlaka beyan edilir.

 

  • Royalti veya lisans ücreti tutarının net veya brüt satış hasılatı veya kâr üzerinden hesaplanması gereken durumlarda, gümrük idaresinin uygun bulması şartıyla, ithal eşyasının gümrük kıymetine dahil edilecek royalti veya lisans ücreti, eşyanın FOB bedeli esas alınarak sözleşme gereği net veya brüt satış hasılatı veya kârına uygulanacak royalti oranına göre yapılacak uygun bir paylaştırma sonucunda hesaplanır.

 

  • Dönemsel olarak ithalatçıya düzenlenen royalti ve lisans fatura tutarının kapsadığı dönem içerisinde gerçekleşen ithalat işlemi dikkate alınarak, ithalat beyannamelerinin her bir kalemine isabet eden royalti ve lisans ücreti için Gümrük Genel Tebliği (Gümrük Kıymeti) (Seri No:2) eki EK2 no’lu formu ile tamamlayıcı beyanda bulunulur.

 

  • Tamamlayıcı beyanın en geç royalti lisans faturasının düzenlendiği ayı takip eden ayın 26 ncı günü akşamına kadar verilmesi gerekmektedir. Aynı şekilde royalti lisans ücreti nedeni ile tamamlayıcı beyan kapsamında tahakkuk eden verginin de royalti lisans faturasının düzenlendiği ayı takip eden ayın 26 ncı günü akşamına kadar ödenmesi şarttır.

 

  • KKDF tahakkuk etmemesi bakımından, royalti lisans bedelinin tamamlayıcı beyanın verilmesinden önce yurtdışına transfer edilmesi gerekmektedir.

 

  • Belirtilen süre içerisinde yapılamayan beyan ve ödemeler için Gümrük Kanunu 234 üncü maddesi çerçevesinde müeyyide uygulanmakta, tahakkuk eden vergilerin yanı sıra, bu vergiler için 6183 sayılı Kanun kapsamında gecikme tahsil edilmektedir.

 

  • İstisnai kıymetle beyana ilişkin tamamlayıcı beyanların süresi içerisinde verilmemesi nedeniyle, zamanında ödenmeyen gümrük vergileri için eşyanın serbest dolaşıma girişine ilişkin beyannamenin tescil tarihinden itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenen gecikme zammı oranında gecikme faizi tahsil edilir ve Gümrük Kanunu’nun 241 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca işlem yapılır.

 

  • İthal eşyasının gümrük kıymetinin bir parçası olmasına karşın, gümrük idaresine beyan edilmeyen royalti veya lisans ücretinin süresi içerisinde vergi dairesine ödenmesi durumunda, gümrük idaresine beyan edilmeyen ve sadece KDV’ye tabi her bir beyan için Gümrük Kanunu’nun 241 inci maddesi uyarınca usulsüzlük cezası uygulanmaktadır.

 

Sonuç olarak, gümrük idarelerince yapılan denetimler sonucunda beyan edilmediği anlaşılan royalti ve lisans ödemelerine isabet eden gümrük vergisi, KDV, ÖTV gibi vergiler için 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234/1-b maddesi çerçevesinde noksanlığa ait ithalat vergilerinden başka vergi farkının üç katı para cezası uygulanmakta ve vergi asılları tahsil edilmektedir.

 

Bu gibi can sıkıcı durumlardan kaçınmak adına, royalti ve lisans konusundaki gümrük mevzuatının iyi özümsenmesi ve dış ticaret işlemi yapan işletmelerin bu ödemeleri beyan edilmesi için gerekli bilgilendirmelerin ve önlemlerin alınması uygun olacaktır.

  

KAYNAKÇA

 

  • 4458 sayılı Gümrük Kanunu
  • Gümrük Yönetmeliği
  • Gümrük Genel Tebliği Seri No 2

 

 

SORU VE CEVAPLAR

 

Soru 1. Royalti ve lisans ücreti ne demektir?

Cevap: Royalti ve lisans ücreti; ithal eşyasının imalatı, ihraç edilmek üzere satışı veya kullanımı ya da yeniden satışı ile ilgili hakların kullanımı nedeniyle patent, dizayn, know-how, model, marka, tescilli tasarım, telif hakkı ve imalat prosesleri gibi adlar adı altında yapılan ödemeleri ifade eder.

 

Soru 2. İstisnai Kıymetle Tamamlayıcı Beyan ne demektir?

Cevap: İthal eşyasının gümrük kıymetine dahil edilmesi gereken; ancak tutarı ithalattan sonra belli olacak royalti ve lisans ücretleri ile ilgili olarak, Gümrük Yönetmeliğinin 53 üncü maddesi çerçevesinde istisnai kıymetle royalti veya lisans ücreti sonradan beyan edilebilir.

 

Soru 3. Tamamlayıcı beyan ne zaman yapılır ve royalti veya lisan ücreti ne zaman ödenir?

Cevap: Tamamlayıcı beyan, royalti veya lisans ücreti ödemesinin tahakkuk ettiği ayı takip eden ayın yirmi altıncı günü akşamına kadar verilir ve vergileri de aynı süre içinde ödenir.

 

Soru 4. Royalti ve lisans ücretlerinin kıymete ilave edilmemesinin cezası nedir?

Cevap: 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234/1-b maddesi çerçevesinde noksanlığa ait ithalat vergilerinin yanısıra, vergi farkının üç katı para cezası kesilmekte ve kesinleşmesinden sonra tahsil edilmektedir.

 

Soru 5. Royalti veya lisans ücretinin süresi içerisinde vergi dairesine ödenmesi durumunda gümrük açısından oluşacak ceza nedir?

Cevap: Bu gibi durumlarda, KDV’ye tabi her bir beyan için Gümrük Kanunu’nun 241 inci maddesi uyarınca usulsüzlük cezası uygulanmaktadır.