BİR BİLENE SORDUK

GÜMRÜK UZLAŞMA PROSEDÜRÜ VE SİSTEMİ

Zübeyde TOPLU

Gümrük Müşavir Yardımcısı

Uzun yıllar ticaret erbabının “Vergi Usul Kanununda uzlaşma müessesesi varken, neden Gümrük Kanununda yok” şeklinde yakınmalarına şahit olunmuştur. Gerçekten bu müessesenin yokluğu nedeniyle, bazen binlerce beyanname kapsamında 10 TL veya 20 TL tutarında ek tahakkuklarla ilgili olarak vergi davaları açılmış, hem ticaret erbabı hem de gümrük idareleri gereksiz bir iş yükü altında kalmıştır. Davalar yıllarca sürmüş, enflasyonun da etkisiyle davayı kazanan taraf ciddi hak kaybına uğramıştır. Bu bakımdan, 2011 yılında uzlaşma müessesesinin gümrük mevzuatına da yansıtılmasıyla hem dış ticaret erbabı hem de gümrük idareleri gereksiz bir dava yükünden kurtulmuştur.

Uzlaşma sistemi ilk olarak Türk Gümrük mevzuatına 25.02.2011 tarihli ve 27857 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 6111 sayılı Kanunla Gümrük Kanunu’na eklenen 244 üncü madde ile yürürlüğe girmiş; anılan madde 07.11.2019 tarihli 30941 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7190 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir.

Halen yürürlükte bulunan 244 üncü madde şu hükümleri içermektedir:

“1. Gümrük idarelerince düzenlenen ve tahakkuk ve ceza kararı muhteviyatı alacaklar için yükümlü veya ceza muhatabı tarafından uzlaşma başvurusu yapılabilir. Uzlaşmanın kapsamına;

  1. b) Beyan ile gümrük idaresi tarafından yapılan tespit sonucunda belirlenen farklılıklara ilişkin tebliğ edilen gümrük vergileri alacakları,
  2. b) Gümrük idaresi tarafından tespit edilmesinden önce beyan sahibi tarafından bildirilen farklılıklara ilişkin tebliğ edilen gümrük vergileri alacakları,
  3. c) Bu kanun ve ilgili diğer kanunlar uyarınca gümrük idaresi tarafından düzenlenen idari para cezaları,

girer. Uzlaşma talebi, henüz itiraz başvurusu yapılmamış veya itiraz edilmiş olmakla birlikte itirazı henüz sonuçlandırılmamış gümrük vergileri ve idari para cezaları için, tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde yapılır. Uzlaşma talebinde bulunulması halinde, itiraz veya dava açma süresi durur, uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilmemesi halinde süre kaldığı yerden işlemeye başlar, ancak sürenin bitimine beş günden az kalmış olması halinde süre beş güne tamamlanır. Uzlaşmanın vaki olmaması veya temin edilememesi halinde yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz”

Gümrüklerde uzlaşma sisteminin kurulmasıyla, yükümlülerin beyanı ile gümrük idaresinin tespiti arasındaki farklılıklardan oluşan ek tahakkuklara ilişkin uyuşmazlıkların mümkün olduğunca ortadan kaldırılması, OKSB/YYS belgelerinin etkilenmemesi, mükellefin ödemesine kolaylık sağlaması, yargı süreci başlatılmadan ihtilafların azaltılması ve zaman kaybının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

Yükümlü ile gümrük idaresince yapılan tespit sonucunda belirlenen veya gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilen farklılıklara ilişkin tebliğ edilen, gümrük vergileri alacakları ile kanunda ve ilgili diğer kanunlarda öngörülen aşağıda belirtilen hususlar hariç olmak üzere cezaların tümü uzlaşma kapsamına dahil edilmiştir.

-Gümrük vergilerinin matrahına giren, ancak aslı gümrük idarelerince takip ve tahsil edilmeyen vergi ve benzeri mali yükler uzlaşmaya konu edilmemez.

-Aynı tür vergi veya cezanın bir kısmı için uzlaşma talebinde bulunulamaz.

-Alacağın tahsilat aşamasına geldiği durumlarda söz konusu alacak uzlaşmaya konu edilemez.

-Alacağın 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun da yer alan kaçakçılık suçlarına ilişkin olması halinde uzlaşma talebinde bulunulamaz. 

-Ayrıca; Uzlaşma Komisyonlarının sekretarya hizmetlerini yürüten birimlerin aşağıda belirtilen fiillerden birini tespit etmesi halinde;

  1. a) Adli süreç başlamamış olmakla birlikte 5607 sayılı Kanunun 3.üncü maddesi kapsamında takibatta bulunulması talebiyle fezleke veya rapor düzenlenmiş ya da adli makamlara bildirimde bulunulmuş olması,
  2. b) Adli mercilerce soruşturma ya da kovuşturma yapılıyor olması,
  3. c) İlgili Mahkeme tarafından ceza verilmiş olması,
  4. d) Eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmiş olması, (Mülkiyetin kamuya geçirilmesine karar verilen eşya ile ilgili gümrük vergileri ve para cezaları hariç),

uzlaşma başvurusu iptal edilir.

Gümrük yükümlüleri adına düzenlenen ek tahakkuk ve para cezaları yükümlüsüne PTT veya son zamanlarda aktif halede kullanılan KETSİS ve KEP yoluyla gönderilmektedir. Elektronik tebligat yoluyla iletilen tebligatlar, mükellefin elektronik tebligat adresine ulaştığı tarihten itibaren 5 gün sonra tebliğ edildi sayılmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli unsur; gelen tebligatın okunma tarihi değil, gönderme tarihi itibarı ile 5 gün sonrasının dikkate alması gerektiğidir.

Halen, 750.000 TL’na kadar olan tutarların uzlaşması için gümrük müdürlüklerinin bağlı bulunduğu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerine, 750.000 TL ve üzerindeki tutarların uzlaşması için Gümrükler Genel Müdürlüğü’ne bağlı “Uzlaşma komisyonu”na müracaat edilmektedir. Ayrıca, yükümlüsü adına aynı konuya ilişkin farklı il ve idareler tarafından düzenlen ve yine 15 gün içinde yükümlüsüne tebliğ olunan birden fazla kararlara (750.000,00 TL ve üstü hariç) tek bir uzlaşma formu düzenlenerek, sistemin “tutar üzerinden” belirlediği tek bir bölge müdürlüğüne yönlendirme imkanı da bulunmaktadır.

 

Uzlaşma başvurusu için öncelikle https://ticaret.gov.tr/ web sitesinin E-İşlemler bölümünün “uzlaşma ön talep giriş” kısmına girilerek başvuru ön kaydı yapılmakta, sonrasında ön kayıt formunun çıktısı alınarak ilgili makama eki belgeleri ile sunulmaktadır.

Uzlaşmaya ilişkin talepler, uzlaşma komisyonun sekretarya hizmetlerini yürüten birimi tarafından ilk olarak usul yönünden incelenmektedir.

Yapılan incelemede;

) Başvuru sahibinin başvuruda bulunma yetkisinin olup olmadığı,

  1. b) Başvurunun süresi içinde yapılıp yapılmadığı
  2. c) Alacağın uzlaşma kapsamına girip girmediği,

ç) Uzlaşmanın, komisyonun yetkisi içinde bulunup bulunmadığı,

hususları değerlendirilmektedir. Usule ilişkin koşulları taşımadığı anlaşılan talepler değerlendirilmez ve bu durum ilgilisine yazıyla veya elektronik yolla tebliğ edilir. Usule ilişkin eksikliklerin giderilebilir nitelikte olması halinde, yükümlüye eksikliklerin tamamlanması için başvuru süresinin sonuna kadar süre verilir. Başvuru süresinin sonunda uzlaşma başvurusunda bulunulmuş olması ve usule ilişkin eksikliklerin giderilebilir nitelikte olması halinde üç iş günü ek süre verilerek eksiklerin tamamlanması talep edilir, mümkün değil ise uzlaşma talebi reddedilir.

Uzlaşma talebinde bulunabilmek için, Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği’nin 12 inci maddesinde belirtildiği üzere; yükümlünün kendisine, temsilcisine veya özel vekâletname vermek şartıyla gümrük müşavirine yetki verilmiştir. Buradaki “temsilci” kelimesi her ne kadar detay verilmemiş ise de işlemlerin takibi için “temsil ve ilzama yetkili” olan kişileri kapsıyor. Uzlaşma toplantısına mükellef tarafından en fazla üç yetkili katılım sağlayabilmektedir. Bunlar doğrudan yükümlünün kendisi, temsil ve ilzama yetkili kıldığı kişi/kişiler veya özel vekaletname verilmemesi durumunda konuşmacı olarak Gümrük Müşaviri olarak belirlenebilmektedir. Uzlaşma toplantısına katılacak yetkililerin yanında yetkili olduğunu gösterir imza sirküleri, ticaret sicil gazetesi, gümrük müşavirinin de izin belgesini muhakkak yanlarında bulundurmaları gerekmektedir. Yükümlünün işini kolaylaştırmak adına bir diğer tercih de sadece uzlaşma süreçlerinin takibi için oluşturulan özel vekaletname ile gümrük müşavirini yetkili kılmasıdır. 

Uzlaşma taleplerinin sonuçlanmasından kısaca bahsetmekte yarar var. Her ne kadar Uzlaşma Yönetmeliği’nde “uzlaşma talebi uzlaşma komisyonun kayıtlarına girdiği tarihten itibaren 45 gün içinde sonuçlandırılması” talimatlandırılmış ise de; ne yazık ki işlem hacmi yoğun illerde bu kadar kısa zamanda uzlaşma talebi sonuçlanamamaktadır. Bu nedenle yine aynı madde de “komisyon tarafından inceleme devam ettiği gerekçe gösterilerek” ek süre talep yazısı firmasına tebliğ edilmekte ancak ne zamana gün verileceği ne yazık ki ön görülememektedir. Ek süre talebi bir kereye mahsus olmak üzere yükümlüye de tanınmakta, yükümlü bu yöndeki dilekçesini uzlaşma günü öncesi Bölge Müdürlüğüne verilerek uzlaşma oturumunu ileri bir tarihe erteleyebilmektedir.

Uzlaşma toplantısı sonunda, uzlaşmaya konu alacağın karşılıklı anlaşma sonucu indirilmesi halinde, tarafların imzalarını da içeren indirimli tutar, “Uzlaşılan Uzlaşma Tutanağı”na bağlanarak bir nüshası yükümlüye teslim edilmekte, diğer iki nüshanın biri komisyonda kalmakta, diğer nüshası ise ihtilafın doğruğu gümrük müdürlüğüne gönderilmektedir. Uzlaşmaya konu indirimli tutar tutanak tarihinden itibaren bir ay içinde tutanakta yazan EU/CU kodu ile anlaşmalı bankalar aracılığı ile ödenmektedir. Ödenen miktar gümrük idaresinin sistemine düşmekte ve yükümlü adına başlatılan takibat ödendi/kapandı statüsüne getirilmektedir. İhtilaf konusu alacaklarda, uzlaşma komisyonu tarafından alacağın niteliği değerlendirilerek ortalama %35 ila %50 arasında indirim yapmaktadır.

Söz konusu oturumda uzlaşma sağlanamaması halinde, komisyon tarafından yine karşılıklı imzaları içeren üç nüsha “Temin Edilemeyen Uzlaşma Tutanağı” düzenlenir ve bir nüshası yükümlüye teslim edilmektedir. Uzlaşmanın vaki olmadığı durumlarda bir sonraki adım itiraz sürecidir. Makama verilecek itiraz dilekçesinin süresi uzlaşmanın kayda alındığı tarihten itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, şayet bu süre 5 günden az ise +5 gün verilerek itiraz süresi uzatılır. Süresi içinde itiraz dilekçesi makama sunulmaz ise uzlaşmaya konu edilen alacak, hak kaybına uğramış ve kesinleşmiş alacak olarak kayıtlara geçer.

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, tahakkuk, ek tahakkuk veya ceza kararına itirazdan önce uzlaşma başvurusunun yapılması gerektiğidir. Hak kayıplarının yaşanmaması bakımından, yükümlülerin itiraz sürecini mi başlatacağı, uzlaşmaya mı gideceği konusunda  15 gün içinde karar vererek süreci başlatması için gümrük müşavirini harekete geçirmesi önem arz etmektedir.

Kaynakça:

 

  • 4458 sayılı Gümrük Kanunu
  • Gümrük Uzlaşma Yönetmeliği

 

SORU/CEVAPLAR

Soru 1. Gümrük mevzuatına göre düzenlenen kararlara uzlaşma müracaatı kaç gün içinde hangi kuruma yapılmalıdır?

Cevap: 15 gün içinde, 750.000 TL’na kadar olan tutarların uzlaşması için gümrük müdürlüklerinin bağlı bulunduğu Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerine, 750.000 TL ve üzerindeki tutarların uzlaşması için Gümrükler Genel Müdürlüğü’ne bağlı “Uzlaşma Komisyonu”na müracaat edilmelidir.

 

Soru 2. Uzlaşma toplantısında ortalama indirim oranı nedir?

Cevap: Bağlayıcı olmamakla birlikte, işlemin niteliğine göre Uzlaşma Komisyonu’nda ihtilaflı alacaklardan %35  ila %50 oranında indirim yapılmaktadır.

 

Soru 3. Uzlaşmanın vaki olması sonucunda indirimli tutar kaç gün içinde hangi kuruma ödenmelidir?

Cevap: İndirimli tutar bir ay içinde, kararın düzenlendiği gümrük müdürlüğüne yatırılmalıdır.

 

Soru 4. Düzenlenen ek tahakkuk ve para cezası kararına uzlaşma yoluna gidildiğinde, aynı zaman zarfında aynı konuya ilişkin 5607 sayılı Kaçakçılık Kanuna göre firma yetkililerinden savunma istendiği ve/veya “kaçakçılık girişimi” olduğu gerekçesiyle dosyanın Cumhuriyet Savcılığına sevkinin yapılmış olduğu anlaşılırsa, uzlaşma müracaatı nasıl sonuçlandırılır?

Cevap: Gümrük vergileri ve cezalarına ilişkin fiilin, 5607 sayılı Kanunda yer alan kaçakçılık suçları ile ilişkili olması hâlinde uzlaşma başvurusu iptal edilir.

 

Soru 5. Gümrük mevzuatına yönelik düzenlenen uzlaşma müracaatının gümrük yükümlüsüne sağladığı avantaj nedir?

Cevap: Yükümlünün beyanı ile gümrük idaresinin tespitine ilişkin oluşan vergi farkı sonucu yaşanan uyuşmazlıkların ortadan kaldırılması, en önemlisi OKSB/YYS belgelerinin etkilenmemesi, mükellefin ödemesine kolaylık sağlaması, yargı sürecinin bir noktada aza indirilmesi ve zaman kaybının önüne geçilmesi, uzlaşmanın en önemli avantajlarıdır.