BİR BİLENE SORDUK

GERİ KAZANIM KATILIM PAYI

 Hüseyin DİNSEVER

 Gümrük Müşaviri

Son 50 yılda “plastik poşetler” o kadar hayatımıza girdi ki, kısa sürede doğaya geri dönmeyen plastik atıklar öncelikle akarsular, göller ve denizler olmak üzere, tüm çevremizde ciddi kirlilik yaratan unsurlar arasında birinci sıraya çıktı. Çevreyi kirleten diğer ürünlerin yanı sıra 29 Kasım 2018 tarihinde yürürlüğe giren 7153 sayılı Kanun ile 2872 sayılı Çevre Kanunu’na eklenen Ek 11 inci madde ile aynı Kanunla Çevre Kanununa eklenen Ek-1 sayılı listede yer alan ürünlerden “poşetler” için “satış noktalarından” diğer ürünler için “piyasaya sürenlerden/ithalatçılardan bu listede belirtilen tutarda geri kazanım katılıp payı tahsil edilir” hükmü eklenmiştir.  

 

Anılan yeni düzenlemenin uygulama esasları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanan “Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelik” (GEKAP) ile 31 Aralık 2019 tarihli 30995 “mükerrer” sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

 

Yönetmeliğin “amaç” başlıklı 1 inci maddesinde 2872 sayılı Çevre Kanununun ek-1 sayılı listesinde yer alan ürünlerden poşetler için satış noktalarından, diğer ürünler için piyasaya sürenlerden ya da ithalatçılardan tahsil edilecek geri kazanım katılım paylarının belirlenmesine, beyan edilmesine, tahsilatına ve izlenmesine ilişkin ilişkin usul ve esasların belirlenmesinin amaçlandığı belirtilmektedir. Aynı maddede ayrıca, 2872 sayılı Kanunun ek-1 sayılı listesindeki plastik poşetler için satış noktalarınca, diğer ürünler için piyasaya sürenlerce veya ithalatçılarca uyulacak hükümlerin belirlenmesinin amaçlandığı ifade edilmektedir.

 

Bu Yönetmelikte bahsi geçen ürünlerin ihracı kapsam dışında tutulurken, ithalatı kapsam içinde tutularak, bunların ithalatından “katılım payı” tahsili zorunlu hale getirildi. Bu ürünler içeresinde plastik poşetlerin yanı sıra, lastikler, aküler, piller, madeni ve bitkisel yağlar, elektrikli ve elektronik eşyalar, ilaç ile kağıt, karton, plastik, cam içecek ambalajları, alkollü, alkolsüz içeceklerin, yoğurt, süt kutuları gibi ürünler yer almaktadır. Bunlardan tahsil edilecek “geri kazanım katılım payı tutarları” ek-1 listede şu şekilde belirlenmiştir:

Ürün Cinsi

Tutar

Plastik Poşet

15 kr./adet

Lastik ( Binek Araç)

2 TL/ adet

Lastik(Otobüs,kamyon,kamyonet,yükleyici ve kazıcılastikleri diğerleri)

4 TL /adet

Lastik (İş makinası lastikleri)

10 TL/ adet

Dolgu Lastikler

5TL /adet

Akümülatör(Kurşun Asitli olanlar )

20 kr./kg.

Akümülatör(Nikel kadmiyumlu olanlar)

50 kr./kg

Akümülatör(Diğerleri)

5 kr./kg.

Çinko karbon piller

2 TL/kg

Alkali silindirik piller

2TL/kg

Alkali düğme Piller

3TL/kg.

Düğme piller çinko-hava ve gümüş oksitli

10 TL/kg.

Lityum düğme piller

10 TL/kg

Lityum silindirik şarjlı ve primer pil çeşitleri(araç bataryaları hariç)

5 TL/kg

Otomotiv pilleri (Kurşun içerenler hariç)

15 TL/kg.

Lityum içeren araç bataryaları

15 TL/kg.

Diğer şarjlı piller

5 TL/kg.

Madeni yağ

50 kr./kg

Bitkisel Yağ

10 kr./kg

Elektrikli ve elektronik eşya:Televizyon/Monitör

20 kr./kg

Elektrikli ve elektronik eşya:Bilişim telekominikasyon ekipmanları(Televizyon ve monitör hariç)

20 kr./kg

Elektrikli ve elektronik eşya: Aydınlatma ekipmanları

10 kr./adet

Elektrikli ve elektronik eşya: Küçük ev aletleri ve diğerleri

20 kr./kg

Elektrikli ve elektronik eşya:Beyaz Eşyalar

(Buzdolabı/ Soğutucular/İklimlendirme cihazları hariç)

25 kr./kg

Elektrikli ve elektronik eşya: Buzdolabı/ Soğutucular/İklimlendirme cihazları hariç

30 kr./kg

İlaç

1kr.kutu veya şişe

Ürün Cinsi

Kg.Başına Alınacak Tutar(kr.)

Adet Başına Alınacak

Tutar (kr.)

 

PLASTİK AMBALAJ

 

İçecek Ambalajları (adet)

 

 

0,33 litreye kadar

 

1

0,3301-0,75 litre arası

 

2

0,7501-1,5 litre arası

 

3

1,501 litre üzeri

 

4

Diğerleri

(Poşet Hariç)(kg.)

40

 

 

METAL AMBALAJ

 

İçecek Ambalajları (adet)

 

3

Diğerleri(kg.)

50

 

 

KOMPOZİT AMBALAJ

 

Kağıt-Karton Ağırlıklı

Kompozit İçecek Ambalajları

(Adet)

 

 

0,25 litreye kadar

 

1

0,2501-0,5 litre arası

 

2

0,501 litre üzeri

 

4

Diğerleri(kg)

50

 

KAĞIT KARTON AMBALAJ (kg.)

20

 

 

CAM AMBALAJ

 

İçecek Ambalajları (Adet)

 

 

0,25 litreye kadar

 

1

0,2501-0,5 litre arası

 

2

0,501-1 litre arası

 

3

1,01-5 litre arası

 

5

5,01-litre üzeri

 

10

Diğerleri(kg)

20

 

 

AHŞAP AMBALAJ

 

AHŞAP AMBALAJ(Adet)

 

10

Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelik”   ile “Kirleten Öder” prensibi ile kim çevreyi doğayı kirletiyorsa onun temizleme giderlerine katlanması esası benimsenmiş oldu.   Bu Yönetmelik ile “bütün canlıların ortak yaşadığı dünyamızda sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda koruma sağlamak” hedeflenmiştir. Yönetmelik, geleceğimize ve toplumumuza daha güzel bir ülke ve daha temiz bir çevre sunmayı amaçlarken, ithalatçılarımızın (piyasaya ürünleri arz edenlerin)  bu amaç için kendi üstlerine düşeni yapması gerektiği hususunu yasal dayanaklara bağlamış oldu. Türkiye bu Yönetmelik ile çevreye olan  duyarlılığını göstermiş ve dünyamızın yaşanabilir bir gezegen olması amacıyla üzerine düşeni yapmaya çalışmıştır. Bu nedenle, Yönetmelik ekinde yer alan (1)Sayılı Liste kapsamı “Geri Kazanım Katılım Payı Tutarı” oluşturulmuş ve özellikle piyasaya sürenlerin /ithalatçıların ve satış noktalarının bu listede belirtilen katılım paylarını beyan etmeleri istenmiştir. Bu kapsamda ithalatçı firmaların sorumlulukları açıkça belirlenmiştir.

 

İthalatçılardan, tedarik edilen ürünlerin beyanı, marka sahibi veya temsilcisi kim ise  onların beyan yapması gerektiği belirtilmiş olup, bu nedenle tedarikçilerin  yönetmelikte yer alan  sorumlulukların kapsamı dışında olduğu, ayrıca  Ek-1 listede belirtilen ürünlerin üretim amacıyla ithal edilmesi halinde ise anılan katkı payından  muaf olacakları hususları Yönetmelikte belirtilmiştir

 

Örnek vermek gerekirse, “aydınlatma ekipmanları” ile birlikte “mobilya” ithalatı yapan bir firmanın “mobilya” için olmamakla birlikte, ek-1 sayılı listede yer alan “aydınlatma ekipmanları” katılım payı ödemesi gerekmektedir. Keza, “madeni yağ” ithalatı yapan bir firma,  1 sayılı listede yer aldığından  sadece “madeni yağ” için katılım payı ödeyecek “madeni yağ”ın taşındığı kap ”ikincil ambalaj” değil “ilk ambalaj” kabul edildiğinden, bunun için bir katılım payı ödemeyecektir.

 

Öte yandan, Yönetmeliğin 5 inci maddesinin 11 inci fıkrasında, “Piyasaya arz edilecek araçlar ile elektrikli ve elektronik eşyaların orijinal eşya/parçası olarak kullanılan ve Kanunun ek-1 sayılı listesinde yer alan ürünler için bu ürünleri sadece araç ile elektrikli ve elektronik eşya üretiminde orijinal eşya/parça olarak kullanılmak şartıyla piyasaya süreneler tarafından beyan yapılır, ancak bu ürünlerden geri kazanım katılım payı tahsil edilmez” denilmektedir. Bu kapsamda, otomobil üreticisi olan bir firmanın ürününde kullanmak üzere yurtdışından  getirdiği Ek 1 kapsamındaki “lastik”, “akü” gibi ürünler için katılıp payı ödenmeyecektir.

Kaynakça :   

 

  • Çevre Kanunu
  • Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelik (31.12.2019 günlü 30995 mükerrer sayılı R.G.)
  • PAGEV Yenilenen Çevre Mevzuatı Bilgilendirme Semineri 02 Mart 2020

SORU VE CEVAPLAR

Soru 1. GEKAP  Sisteminde, kapsama dahil olan durumlar ve ürünler  nelerdir?

Cevap : Kapsama Dahil olanları sırlarsak Geri Kazanım /geri dönüşüm yoluyla ile elde edilenler ,tasfiye Halindeki ürün ve eşyalardan Asli amacına  uygun olarak Kullanılmak üzere satışı ve işlemi gerçekleştirenler ,bedelsiz Teslim edilenler  ( Örneğin promosyon ve Numuneler) olarak sıralayabiliriz.

 

Soru 2. GEKAP  Sisteminde, kapsama dahil olmayan durumlar ve ürünler nelerdir?

Cevap: Tekrar kullanıma alınan ürünler, zati İhtiyat kapsamındaki ürünler, imha edilecek  tasfiye edilecek gümrüklü ürünler ve eşyalar, ihraç edilen ürünler, depozito uygulanan durumlar, serbest dolaşıma giriş rejimi dışındaki gümrük rejimleri, kamu kurum ve kuruluşların münhasıran kullanılmak üzere ürettikleri ürünler, üretim amacıyla üretimde girdi olarak kullanılan ürünler GEKAP Sistemi kapsamında değildir.

 

Soru 3. GEKAP’ta sorumluk kimlerde olacaktır?

Cevap: Çevre Kanunu eki 1 sayılı listedeki  ürünlerden yurt içinde piyasaya arz edenler veya ithalatçılar  sorumlu olacaktır. Piyasa arz, yurt içi satış olarak tanımlanmakta olup ihracat bu kapsamın dışında tutulmuştur. GEKAP sadece serbest dolaşıma giriş rejimini almıştır. Bu nedenl  rejim kodu  4000 ve 4071 rejim ile yapılan ithalatları kapsamaktadır. Diğer gümrük rejimleri ise kapsam dışındadır. Örnek vermek gerekirse dahilde işleme veya geçici ithalat rejimi kapsamında ithal edilen eşya GEKAP kapsamı dışındadır.

 

Piyasaya arz edilecek ürünler bir eşyanın( Otomobil)  üretiminde  kullanılarak  Ek-1 tabloda yer alan ürünler için  eşyayı piyasaya sürenler tarafından beyan yapılır ancak bu ürünlerden geri kazanım katılım payı tahsil edilmez. Ancak bu eşyalar orijinal eşya/parça tanımına uymasına tek başlarına üretimde kullanılmadan satışa konu ediliyorsa geri kazanım payı beyanı yapılmalı ve tahsil edilmelidir.

 

Soru 4. GEKAP’ta  ithalatçılar için bir yük oluşturacak mı?

Cevap: Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin  Yönetmeliği’nin 10 uncu maddesinde geçen görevli ve danışmalık firmalarının maliyetinin ürünler üzerinde bir artışa neden olacağı bu nedenle ithal edilen ürünlerin  maliyetlerinde bir artış olacağı düşünüyor. Bu vergi türünde uzlaşma olmadığından beyan edilmeyen ürünler için ceza tahakkuk ettiğinde, bunun ithalatçıyı negatif etkileyeceği de dile getirilen diğer bir konudur. İşlem yapmayan firmalar ise boş beyan vermeye devam edeceklerdir. İthalat aşamasından sonra kapsamda olan ve olamayan ürünler ile ilgili Ek-1 listede GTİP bazında bir ayrım yapılmamasının da  karışıklık yaratacağı değerlendirilmektedir.

 

Soru 5. GEKAP Sisteminde yer alan ürünlerin Çevre Kanunu Eki 1 sayılı  listede  birden fazla ürünü kapsaması durumunda ne yapılmalı?

Cevap: Yönetmelik Ekinde yer alan ürünlerin birden fazla üründe yer alması yer alması durumunda katılım payının ayrı ayrı hesaplanarak beyan edilmesi gerekecektir. Örnek vermek gerekirse ambalajın kartonunu, üzerine yapıştırılan etiketin ve bandın ayrı ayrı beyan edilmesi gerekmektedir.