BİR BİLENE SORDUK

EMY UYGULAMALARI

Adnan ERDOĞAN

Gümrük Müşaviri

Dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesini sağlamak amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülüklerin yanı sıra “Ek Mali Yükümlülük” adı altında vergi benzeri yükümlülükler konulabilmektedir.

2976 sayılı “Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun”a göre, ek mali yükümlülüklerin nev'i, miktarı, tahsili, takibi, iadesi, gerektiğinde bütçeye irat kaydedilmesi, bir fonda toplanması ve fonun kullanım esasları ilgili Cumhurbaşkanı Kararında gösterilir. Ek mali yükümlülüklerin tahsilinde  6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümlerinin öngördüğü esaslar uygulanır.

Birden fazla ek mali yükümlülük öngören karar olmakla birlikte, bu yazımızda iki kararı irdelemek istiyoruz.

22.06.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2018/11799 sayılı “Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Tahsili Hakkında Karar karar, bazı ülkeler menşeli eşyanın Avrupa Birliği ülkeleri üzerinden A.TR Dolaşım Belgesi ile ithalatı sonucunda ülkemiz aleyhine ortaya çıkan tarife farklılığının giderilmesi amacıyla hazırlanmıştır. Bu ülkeler, Avrupa Birliği ile Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzalamış bulunan Bangladeş, Bolivya, Cape Verde, Endonezya, Hindistan, Kamboçya, Moğolistan, Pakistan, Paraguay, Sri Lanka, Ukrayna ve Vietnam’dır. Ancak, Türkiye henüz bu ülkelerle STA imzalamamış bulunmaktadır.

Anılan ülkelerin “Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi” (GTS) kapsamında “En Az Gelişmiş”, “Özel Teşvik Düzenlemesi Ülkeleri” ve “Gelişme Yolundaki Ülkeler” gruplarında olan ülkeler oldukları söylenebilir. Bu ülkeler AB ile STA imzaladığından topluluğa düşük oranlı veya sıfır oranında gümrük vergisi ile eşya ihraç edebilmektedir. Bu eşyanın AB’den Türkiye’ye A.TR Dolaşım Belgesi eşliğinde gelmesi durumunda Türkiye zarar görmekte, bunun tersi trafiğin ise işletilmesi mümkün olamamaktadır. Çünkü bu ülkelere Türk menşeli eşya vergi ödeyerek girebilmektedir. Bu nedenle AB’nin STA imzalayıp Türkiye’nin henüz STA imzalamadığı ülkelerle yapılan ticaretin Türkiye’nin aleyhine gelişmemesi ve trafik sapmasının önlenmesi amacıyla 2018/11799 sayılı kararla ek mali yükümlülük getirilmiştir.

Örneğin, Endonezya’dan ithal edilen ve Almanya’da serbest dolaşıma sokulan Endonezya Menşeli 3926.90.97 tarifede sınıflandırılan Emzikler için Almanya’da Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında gümrük vergisi ödenmeyecektir. Aynı eşyanın Almanya’dan da Türkiye’ye A.TR Dolaşım belgesi ile gönderilmesi durumunda da eşyaların serbest dolaşımda olması sebebi ile Türkiye’de de gümrük vergisi ödenmeyecektir. Ancak aynı eşyanın Endonezya’dan direkt Türkiye’ye gelmesi durumunda %6,5’lik gümrük vergisi ödenmesi gerekeceğinden, Almanya üzerinden yapılan ticaret ile gümrük vergisi alınmamış olacaktır. Vergiye tabi eşyalar için Türkiye’nin taraf olmadığı STA’lar dolayısı ile alınmayan gümrük vergilerini kaybetmemek adına ek mali yükümlülük kararları ile düzenleme yapıldığını söyleyebiliriz.

Bir diğer önemli karar ise, 25.06.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2018/11973 sayılı “Amerika Birleşik Devletleri Menşeli Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Uygulanmasına Dair Karar”dır. Karar kapsamına pirinç, yaprak tütün ve tütün döküntüleri, güzellik veya makyaj müstahzarları, yakmaya mahsus ağaçlar, santrifüj pompalar ve binek otomobilleri gibi ürünler dahil edilmiştir. Bunlara ilave olarak, ABD menşeli 39.26 tarife pozisyonunda sınıflandırılan “Plastikten Diğer Eşya” ve 8479.89 tarife alt pozisyonunda sınıflandırılan “kendine özgü bir fonksiyonu olan makinalar ve mekanik cihazlardan diğer makine ve cihazların diğerleri” gibi eşya için de ek mali yükümlülük öngörülmüştür.

Her ne kadar, ek mali yükümlülük kararlarının amacı belli ülke menşeli ürünlerdeki vergi kayıplarını önlemek olsa da, uygulamada karşımıza çıkan sorun kararlarda belirtilmeyen diğer ülkelerden yapılan ithalatlarda eşyaların kararlarda geçen ülke menşeli olmadıklarını kanıtlama zorluğudur. Bu gibi trafik saplamalarını önlemeye yönelik olarak Gümrük Yönetmeliği’nin 205 inci maddesinde yapılan değişiklikle, izlenecek yol haritası belirlenmiştir.

Buna göre, serbest dolaşıma girişte, ticaret politikası önlemlerine, ilave gümrük vergisine veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere tabi eşyanın menşei, menşe şahadetnamesi ile ispat olunacaktır. Menşe şahadetnamesi, eşyanın serbest dolaşıma girişine ilişkin beyanname ekinde ibraz edilecektir.

İlave gümrük vergisine veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere tabi eşyadan;

  • Türkiye’nin bazı ülkeler veya ülke grupları ile yaptığı anlaşmalar çerçevesinde veya tek taraflı olarak tanıdığı tercihli tarife uygulamasından faydalanmak amacıyla eşyanın tercihli menşeini tevsik eden belgelerin ibraz edilmesi halinde,
  • STA veya GTS çerçevesinde tercihli tarife uygulanmasının ortadan kalktığı tarihten önce gümrük gözetimi altında bulunan serbest dolaşımda olmayan eşyaya ait yukarıda belirtilen belgelerin ibraz edilmesi halinde,
  • Doğrudan ticaret politikası önleminin uygulandığı ülkeden ithal edilen veya ticaret politikası önlemi, ilave gümrük vergisi veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülük uygulanan ülke menşeli olduğu beyan edilen eşyanın serbest dolaşıma girişinde,
  • Türkiye ile AB arasındaki gümrük birliği çerçevesinde eşyanın serbest dolaşım statüsünü tevsiken A.TR Dolaşım Belgesi ibraz edilmesi halinde, ithalata konu eşyanın menşeini belirleme konusunda Ticaret Bakanlığınca belirlenen risk kriterleri uyarınca saptanan durumlar saklı kalmak kaydıyla,

Menşe şahadetnamesi aranmayacaktır.

Ancak, doğrudan ticaret politikası önleminin uygulandığı ülkeden ithal edilen veya ticaret politikası önlemi, ilave gümrük vergisi veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülük uygulanan ülke menşeli olduğu beyan edilen eşyanın aynı zamanda birden fazla ticaret politikası önlemi, ilave gümrük vergisi veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere tabi olması ya da aynı düzenleme kapsamında ülkesine göre farklı oranların belirlenmiş olması durumunda, menşe şahadetnamesi aranacaktır. Menşe şahadetnamesi ibraz edilmemesi halinde, tahsil edilmesi gerekenlerden en yüksek tutarlar esas alınarak işlem yapılacaktır.

Ek Mali Yükümlülük kararları ile ilgili olarak gerek uygulamalardaki farklı yorumların önüne geçecek, gerekse yeknesaklığı sağlayacak açıklamaların zamanında net bir şekilde ifade edilememesi ülkemizdeki girişimcileri zor durumda bırakmaktadır. Bu geç kararlar sonrası ithalatçı-sanayici firmaların geri verme/kaldırma kararlarının reddedilmesi, ceza kararları düzenlenmesi, itiraz süreçleri ve hatta mahkeme süreçlerinin devreye girmesi gibi olumsuzluklar yaşanmakta, vatandaşın kamu kuruluşlarına olan güvenleri zedelenmektedir. Konuyla ilgili olarak, 01.04.2020  tarihli  Resmi Gazete’de yayımlanan Gümrük Yönetmeliği değişikliği ile Yönetmeliğe eklenen Geçici 16 ncı madde ile oluşan mağduriyetin giderilmesi amaçlanmıştır.

COVID-19 Salgını nedeniyle de zorlaşan dış ticarete bir soluk kazandırmak amacıyla yürürlüğe konulan Geçici 16 ncı maddeye göre, “Bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce yapılan ithalatlarda menşe esaslı ticaret politikası önlemleri, ilave gümrük vergisi veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklere tabi eşya için beyannamenin tescil tarihinden itibaren altı aylık süre ve varsa ek süre içinde usulüne uygun olarak düzenlenmiş menşe şahadetnamesinin ibraz edildiği durumlar ile ilgili olarak 38 inci maddenin ikinci ve üçüncü fıkrası hükümlerine göre işlem yapılır.” Yapılan atıf menşe şahadetnamesinin sonradan ibrazına veya ödenmiş vergilerin menşe şahadetnamesi ibrazından sonra geri vermesine ilişkin hükümleri referans göstermektedir.

Geçici 16 ncı maddenin 2 inci fıkrasında ise, “Avrupa Birliği ülkelerinden A.TR dolaşım belgesi eşliğinde gelen ve bu maddenin yürürlüğe girmesinden önce beyannamesi tescil edilmiş olan, beyanname ekinde eşyanın menşeini tevsik eden uygun belgesi bulunmadığı halde menşe esaslı ticaret politikası önlemi, ilave gümrük vergisi veya ek mali yükümlülük gibi diğer mali yükümlülüklerin ödenmediği, eksik ödendiği veya beyan edilmediği tespit edilen eşyanın, Avrupa Birliği menşeli olduğunu tevsik eden menşe şahadetnamesinin veya Türkiye’nin taraf olduğu serbest ticaret anlaşmaları çerçevesinde bir çapraz menşe kümülasyon sistemine dahil ülkeler menşeli olduğunu tevsik eden tedarikçi beyanının, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı aylık süre içerisinde gümrük idaresine ibrazı mümkündür” denilmiştir.

Böylece, daha önce ibraz edemedikleri menşe belgeleri nedeniyle ilave gümrük vergileri veya ek mali yükümlülükleri ödeme pozisyonunda kalan gümrük yükümlülerine, bu belgeleri 1 Ekim 2020 tarihine kadar gümrük idarelerine sunma olanağı sağlanmıştır.

Gelin görün ki, COVID-19 Salgının Avrupa’da yarattığı “içe kapanma iklimi” ithalatçıların anılan menşe belgelerini ilgili ticaret odalarından temin etmelerinde güçlükler yaşamalarına neden olmuştur. Az personelle çalışan veya tamamen elektronik ortamda işlem yapmaya başlayan bu ticaret odalarından geçmişe yönelik belge temini olanaksız hale gelmiştir. Dolayısıyla, Gümrük Yönetmeliği’nin geçici 16 ncı maddesinin yaraya merhem olmadığını söylemek yanıltıcı olmayacaktır.

Kaynakça;

  • Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun-2976 (15.02.1984 t. 18813 s. R.G.)
  • Gümrük Yönetmeliği
  • Gümrükler Genel Müdürlüğü 25.03.2020 / 53484125 Sayılı Yazısı
  • Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Tahsili Hakkında Karar - 2018/11799 (22.06.2018 t. 30456 s. R.G.)
  • Amerika Birleşik Devletleri Menşeli Bazı Ürünlerin İthalatında Ek Mali Yükümlülük Uygulanmasına Dair Karar - 2018/11973 (25.06.2018 t. 30459 s. R.G.)

-        T.C. Ticaret Bakanlığı Serbest Ticaret Anlaşmalarına İlişkin Genel Bilgi - STA Tablosu ( https://ticaret.gov.tr/dis-iliskiler/serbest-ticaret-anlasmalari/genel )

- Türkiye ile Avrupa Topluluğu Arasında Oluşturulan Gümrük Birliğinin Uygulanmasına İlişkin Esaslar Hakkında Karar - 2006/10895 (28.09.2006 t. 26303 s. R.G.)

SORU VE CEVAPLAR

Soru 1. Ek Mali Yükümlülük uygulamalarının amacı nedir?

Cevap: Ek Mali Yükümlülük kararlarının amacı kararlarda belirtilen ülke/ülkeler menşeli eşyalar için vergi kaybının önüne geçmektir.

 

Soru 2. Ek Mali Yükümlülükler hangi kanuna göre yürürlüğe konulur ve bunların tahsilinde hangi kanun hükümleri uygulanır?

Cevap: Ek mali yükümlülükler 2976 sayılı “Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun”a göre yürürlüğe konulur. Ek mali yükümlülüklerin tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümleri uygulanır.

 

Soru 3. Menşe şahadetnamesi ibraz edilemeyen ve birden fazla Ek Mali Yükümlülük kararı kapsamında olan ya da aynı karar kapsamında ülkesine göre farklı oranların belirlenmiş olması durumunda, eşya için hangi oranda Ek Mali Yükümlülük uygulanır?

Cevap: Eşyanın aynı zamanda birden fazla ek mali yükümlülüğe tabi olması ya da aynı düzenleme kapsamında ülkesine göre farklı oranların belirlenmiş olması durumunda, tahsil edilmesi gerekenlerden en yüksek tutarlar esas alınarak işlem yapılır.

 

Soru 4. Gümrük Yönetmeliği 205. Maddesine istinaden Serbest Dolaşım statüsündeki eşyanın risk kriterlerini belirlemeye kim yetkilidir?

Cevap: Türkiye ile AB arasındaki gümrük birliği çerçevesinde eşyanın serbest dolaşım statüsünü tevsiken A.TR Dolaşım Belgesi ibraz edilmesi halinde, ithalata konu eşyanın menşeini belirleme konusundaki risk kriterleri Ticaret Bakanlığınca belirlenir.

 

Soru 5. Gümrük Yönetmeliği Geçici 16 ncı maddesine istinaden bir ceza ile karşılaşılmaması veya varsa fazla ödenmiş ek mali yükümlülüklerin geri alınabilmesi amacıyla, gümrük idarelerine sunulması gereken menşe tevsik belgelerinin hangi tarihe kadar sunulması gerekmektedir?

Cevap: Gümrük Yönetmeliği Geçici 16 ncı maddesine istinaden bir ceza ile karşılaşılmaması veya varsa fazla ödenmiş ek mali yükümlülüklerin geri alınabilmesi amacıyla, gümrük idarelerine sunulması gereken menşe tevsik belgelerinin 1 Ekim 2020 tarihine kadar ilgili gümrük idaresine sunulması gerekmektedir.