BİR BİLENE SORDUK

DAHİLDE İŞLEME REJİMİNDE BELGE ALIMI

Mehtap EMİREL

Teşvik Uzmanı

Dahilde İşleme Rejimi, dünya piyasa fiyatlarından girdi temin edilmesi suretiyle ihracatı artırmak, ihraç ürünlerine uluslararası piyasalarda rekabet gücü kazandırmak, ihraç pazarlarını geliştirmek ve ihraç ürünlerini çeşitlendirmek amacıyla gümrük mevzuatında yer alan ekonomik etkili bir gümrük rejimidir.

Dahilde İşleme İzin belgesi, ihraç ürünün elde edilmesinde kullanılan ürünlerin gümrük muafiyeti, KDV muafiyeti ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksınız ithal edilmesini ve yerli alımını sağlayan Ticaret Bakanlığı tarafından düzenlenen belgedir. Dahilde İşleme İzin belgesi, kapasite raporu olan üretici firmaya verilmektedir. İhracat yapılan ürünün ham madde ithalatında ya da yerli alımında belirli muafiyetler sağlamaktadır.

Dahilde İşleme Rejimi ile ilgili hükümler 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 108 ila 122 inci maddeleri ile Gümrük Yönetmeliği’nin 308 ila 327 inci maddeleri arasında yer almaktadır.

Öte yandan, rejime ilişkin alt düzenlemeler 2005/8391 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki “Dahilde İşleme Rejimi Kararı” ve Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Tebliği ile yürürlüğe sokulmuştur.

“Dahilde İşleme Rejimi”nden yararlanma izinleri iki şekilde verilmektedir. Her iki izin de Ticaret Bakanlığı’na bağlı birimlerce verilmektedir. “Dâhilde İşleme İzin Belgesi” (DİİB) İhracat Genel Müdürlüğü’nce verilmektedir. Dâhilde İşleme İzni (Dİİ)  ithal girdilerle yeni ürün üretilmesinden öte, eşyanın, tamir edilmesi, boyanması, yenilenmesi, monte edilmesi, birleştirilmesi, ambalajlanması, bedelsiz ithalatı gibi işlemler için gümrük idarelerince verilmektedir.  

Uygulamada rejim iki ayrı sistem altında yürütülmektedir. Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni ile ihraç edilecek eşyanın üretiminde kullanılan ve serbest dolaşımda bulunmayan hammadde, yardımcı madde, ambalaj ve işletme malzemesinin Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik kişilerce ithalatı sırasında doğan vergilerin teminata bağlanarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın ithal edilmesi ve üretim sonucunda elde edilen eşyanın ihraç edilmesini müteakip alınan teminatın iade edilmesi şeklinde yürütülen sisteme Şartlı Muafiyet Sistemi” denilmektedir.

Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında serbest dolaşıma giren hammadde, yardımcı madde, ambalaj ve işletme malzemesinden elde edilen işlem görmüş ürünün ihracı halinde, ithalat esnasında alınan verginin geri ödendiği sisteme de Geri Ödeme Sistemi” denilmektedir.

“Dahilde İşleme İzin Belgesi” (DİİB) alınması için başvuru yapacak kişinin elektronik imzaya sahip olması gerekmektedir. İmza DİR otomasyon sistemine tanımlandıktan sonra ilk olarak “yetkilendirme başvurusu” yapılmaktadır. Başvuru dilekçesi ile birlikte, yetki taahhütnamesi (firma yetkilisi imzalı), firma tanımlama formu, kapasite raporu (oda onaylı), imza Sirküleri (noter onaylı), ticaret sicil gazetesi (aslı ya da noter onaylı), vergi numarası belgesi, varsa statü belgesi, son bir yıllık SGK tahakkuk fişleri ve son dönem elektrik faturası örnekleri de sunulur.

 

Dahilde İşleme Rejimi’nin sağladığı en önemli avantajlardan birisi de ithal edilen eşya için ticaret politikası önlemleri, dış ticarette teknik düzenlemeler ve standardizasyon mevzuatının gereklerinin aranmamasıdır. Rejimden yararlananlara, ticaret politikası önlemlerine tabi olmama, İthalat gümrük vergileri, KDV – ÖTV ile diğer vergi ve fonlardan muafiyet, vergi, resim ve harç istisnası, KKDF istisnası, KDV’ de tecil -terkin sistemi çerçevesinde yurt içi alım gerçekleştirilmesi, indirimli teminat kullanımı olanakları sağlanmaktadır.

İlk defa DİİB alacak bir firma, kapasite raporunda kayıtlı üretim miktarının dörte biri tutarında üretim için başvuru yapabilmektedir. Sonraki DİİB başvurularında önceki belgelerde kullandığı miktar, açık belgelerdeki ihracat performansı, belge orijinal süresi ve sektörel kısıtlamalar dikkate alınmaktadır.

Dâhilde işleme izin belgesinin süresi sektörüne göre azami 12 (on iki) ay olarak belirlenmektedir. Ancak, gemi inşaat, komple tesis vb. ile üretim süreci 12 (on iki) ayı aşan ürünler ve savunma sanayi alanına giren ürünlerin ihracına ilişkin düzenlenen belgenin/iznin süresi, proje süresi kadar olmaktadır. Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında taahhüt edilen ihracat tutarının en az %25 nin gerçekleşmesi durumunda, belge orijinal süresinin yarısı kadar ek süre verilebilmektedir. Dahilde İşleme rejiminde ilk ithalatının yapıldığı tarih esas alınmak suretiyle belge süresi azami 3 ay uzatılmaktadır. Belge kapsamında hiç ithalat yapılmaması durumunda süre azami olarak yine 3 ay daha uzatılır.

Dahilde İşleme Rejimi kapsamında alınan orijinal sürenin yetersiz kalması durumunda, haklı sebep halleri ve yangın, sel, don gibi mücbir sebep ile fevkalade hallere bağlı olarak süre uzatımı yapılması mümkün bulunmaktadır. Dâhilde İşleme İzin Belgeleri ile ilgili süre haklarından yararlanmak için belge bitim tarihinden itibaren 3 ay içerisinde elektronik ortamda Ticaret Bakanlığı’na  başvuru yapılmalıdır.

Dahilde işleme izin belgesin de süre başlangıcı, dahilde işleme izin belgesinin onaylandığı tarihtir. Süre sonu ise, belge süresi bitiminin rastladığı ayın son günüdür.

Dahilde İşleme Rejimi şartlı muafiyet sistemi kapsamında yapılan ithalat işlemlerinin tamamlanabilmesi için eşya sahibi tarafından beyanname işlemine konu eşyanın vergileri karşılığı teminat verilmesi gerekmektedir. Teminat; nakit, banka teminat mektubu ve Hazine tahvil ve bonolarından biri veya birkaçından oluşabilir. Gümrük Kanunu’na göre, verilecek teminat eşya ithal edilse idi ödenecek vergiler tutarında olması gerekir. Ancak firmaların “Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası” veya “Onaylanmış Kişi Statü Belgesi” sahibi olmaması durumunda firmaların hukuki statüsü veya ihracat performansına göre indirimli teminat uygulanabilmektedir.

Dâhilde İşleme Rejimi’nin uygulanmasında, işleme faaliyetleri sonucunda elde edilen tüm ürünlere “işlem görmüş ürün” denilmektedir. Dâhilde işleme rejimi kapsamında elde edilmesi amaçlanan ürüne “asıl işlem görmüş ürün”, işleme faaliyeti sonrasında elde edilen asıl işlem görmüş ürün dışındaki ürüne de “ikincil işlem görmüş ürün”, denilmektedir.

DİİB kullananların döviz kullanım oranındaki taahhütlerini de yerine getirmeleri gerekmektedir. Döviz kulanım oranı, şartlı muafiyet çerçevesinde firmaların gerçekleştirdikleri ithalatta CIF ithalat bedelinin FOB ihracat bedeline oranı anlamına gelmektedir. Bu oran maksimum % 80 olarak belirlenmiştir. Örneğin; otomotiv sektöründe 80 bin dolarlık ithalat karşısında 100 bin dolarlık ihracat yapması beklenmektedir. Eğer firma 80 bin dolarlık ithalat yapıp bun karşılığında 100 bin dolarlık ihracat yapamazsa bir yaptırım ile karşı karşıya kalır. Verilen örnek esas alındığında, 80 bin dolarlık ithalata karşılık 90 bin dolarlık ihracat yapılırsa, aradaki 10 bin dolarlık farkın gümrük vergileri ve gümrükte alınması gereken diğer tüm mali yükler firmadan tahsil edilir.

DİİB kapsamında ihraca konu olan eşyanın, hammadde, yarı mamul, mamul girdileri KDV uygulama hükümlerine göre yurt içi alım yapabilmektedir. Yurt içi alım yapan firmaların KDV mükellefi olmaları yeterlidir, imalatçı olma şartı aramaz. Yurt içi alımlar yapanlardan; döviz kullanım oranı zorunluluğu aranmaz, ikincil işlem görmüş ürün aranmaz, müeyyide cezası KDV ve bunun faizi üzerinden hesaplanır. Bunlar eşdeğer eşya kullanımı hakkından da yararlanabilir.

Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) başvurularında şu hususlara dikkat edilmelidir:

  • Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında stokları doldurmak için alım yapılmamalıdır. Belge alım nedeni hammadde olmalı, stok olmamalı. Ne kadar ihracat yapılacağı ön görülüyorsa belge kapsamında o kadar ithalat ya da yurt içi alım yapılmalıdır.

 

  • Kapasite raporunun hem tüketim ve üretim kısımları net olmalıdır. Kapasite raporunda yer almayan ürünler DİİB kapsamında değerlendirilmemektedir. Kapasite hesabı gerçek bilgiler doğrultusunda yapılmalı ve ayrıntılı olmalıdır.

 

  • Belge süresine göre üretim planlanmalıdır. Yapılan ithalatlara veya yurtiçi alımlara ilişkin üretim yapılamayacak ise, belgenin süresi içerisinde üretim planlanmalı ve belge kapsamında cezai işlem olmaması için belge süresi içerinde ihracat yapılamayan kısım katıya çevrilmelidir.

 

  • En çok yapılan değerlendirme hataları, “önceden ihracat” kapsamında eş değer eşya kullanımı, belge kapsamında yapılan ihracatların belge kapsamında yapılan ithalatı karşılama oranının yanlış hesaplanması, belgede belirtilen ithalatın miktar ve kıymet olarak aşılması şeklinde ortaya çıkmaktadır.

 

Eşdeğer eşya kullanılarak yapılan “önceden ihracat” ile ilgili değerlendirme hatalarından ilki, önceden ihracatta kullanılan eşdeğer eşya ile Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) ithalat listesinde yer alan eşyaların aynı ticari nitelik ve kalitede olmamasına rağmen aynı GTİP de olmasının eşyaya eşdeğer eşya vasfını kazandırdığı yanılgısıdır. DİİB kapatma işlemlerinde birçok firma bu yanlış değerlendirmeden ötürü belgeyi kapatamamaktadır. Konu ile ilgili ikinci değerlendirme hatası ise belge kapsamında ithalat yapılması, ancak eşyanın bir şekilde iç piyasada tüketilmesi akabinde yapılan ithalat eşyası ile aynı nitelikteki eşyanın tedarik edilerek belge kapsamında ihracatın yapılmasıdır.

  

KAYNAKÇA

  • 4458 Sayılı Gümrük Kanunu
  • Gümrük Yönetmeliği
  • 2005/8391 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki “Dahilde İşleme Rejimi Kararı”
  • 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Tebliği

 

SORU VE CEVAPLAR

Soru 1. Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) alımı için gerekli evraklar nelerdir?

Cevap:

  • Başvuru Dilekçesi (firma yetkilisi imzalı)
  • Yetki taahhütnamesi (firma yetkilisi imzalı)
  • Firma Tanımlama Formu
  • Kapasite Raporu ( oda onaylı )
  • İmza Sirküleri ( noter onaylı )
  • Ticaret Sicil Gazetesi ( aslı ya da noter onaylı )
  • Vergi Numarası Belgesi
  • Statü Belgesi ( varsa)
  • Son Bir Yıllık SGK Tahakkuk Fişleri
  • Son Dönem Elektrik Faturası

 

Soru 2. “Önceden İhracat” ile “Eşdeğer Eşya” ne demektir?

Cevap:

Önceden İhracat; İthal eşyasının şartlı muafiyet sisteminde ithal edilmesinden önce, eşdeğer eşyadan elde edilmiş işlem görmüş ürünün ihraç edilmesi,

Eşdeğer eşya; Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında işlem görmüş ürünün elde edilebilmesi için ithal eşyasının yerine kullanılan GTİP itibariyle Tarım ürünlerinde 12 li bazda diğer ürünlerde asgari 8 li bazda, ticari kalite ve teknik özellikleri itibariyle aynı kalite ve nitelikleri taşıyan serbest dolaşımdaki eşya olarak tanımlanabilir.

 

Soru 3. “Yurtiçi alım” nedir? Faydaları nelerdir?

Cevap: DİİB kapsamında ihraca konu olan eşyanın, hammadde, yarı mamül,  mamül girdileri KDV uygulama hükümlerine göre yapılmasını ifade etmektedir. Yurt içi alım yapan firmaların KDV mükellefi olmaları yeterlidir, imalatçı olma şartı aramaz. Yurt içi alımlar;

  • Döviz kullanım oranına tabi değildir,
  • İkincil işlem görmüş ürün aranmaz
  • Müeyyide cezası KDV ve bunun faizi üzerinden hesaplanır,
  • Eşdeğer eşya kullanımına tabidir.

 

Soru 4. Dahilde İşleme Rejimi izinleri hangi bakanlıkça verilir?

Cevap: Dahilde İşleme Rejimi izinleri Ticaret Bakanlığı birimlerince verilmektedir. Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) İhracat Genel Müdürlüğü’nce, Dahilde İşleme İzni (Dİİ) ilgili gümrük müdürlüğü tarafından verilmektedir.

 

Soru 5. “Döviz kullanım oranı” nedir? Sektörlere göre dağılımları nasıl olmaktadır?

Cevap: Döviz kulanım oranı şartlı muafiyet çerçevesinde firmaların gerçekleştirdikleri ithalatta CIF ithalat bedelinin FOB ihracat bedeline oranı anlamına gelmektedir. Örnek verecek olursak döviz kullanım oranı tekstil sektöründe %65, konfeksiyonda %70, özel olarak; bu sektörlerin dışında kalanlar için %80 olarak belirlenmiştir. Örneğin; tekstil sektöründe 65 bin dolarlık ithalat karşısında 100 bin dolarlık ihracat yapması beklenmektedir. Eğer firma 65 bin dolarlık ithalat yapıp bun karşılığında 100 bin dolarlık ihracat yapamazsa bir müeyyideyle karşı karşıya kalır. Örnek olarak 65 bin dolarlık ithalata karşılık 90 bin dolarlık ihracat yapıldıysa aradaki 10 bin dolarlık farkı gümrük vergileri ve gümrükte alınması gereken diğer tüm mali yükler firmadan tahsil edilir.