Medya

Buyernetwork Satınalma Dergisi'nde '' Zor Yıl 2020'' Konulu Makalemiz ile Yer Aldık

Tarih : 08-12-2020

2020 gerçekten ama gerçekten zor bir yıl. Sadece Türkiye için değil bütün dünya için zor bir yıl yaşıyoruz. İnsanların, bu yılın acılarını ve izlerini on yıllarca hatırlayacak şekilde hafızalarına kazınacağı kanaatindeyim.

Kelimelerin sayfalarla anlatamadığı konuyu, küçük bir görselin bir karede anlattığı durumlarla karşı karşıya kalırız. Gülümsemeyle hüznün bir arada yaşandığı bu tek kare durumu daha kısa ve net olarak tüm çıplaklığıyla ortaya serer. Karikatürist tek karede 2020’yi böyle anlatmış.

Bir atasözümüz vardır. “Hafıza-i beşer nisyan ile maluldür.” Yani “insan hafızasında unutkanlık sakatlığı vardır.” Bu satırların amacı, bazılarının unutulması zor olmakla birlikte, 2020’de yaşadıklarımızı kısa başlıklar halinde tekrar hatırlatmak ve 2020 yılının ekonomik seyrini ortaya koymaktır.

2020’de neler yaşadık:

COVİD-19’LA TANIŞTIK

2019 yılı sonunda Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkan ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından “covid-19” olarak ilk olarak adlandırılan ve pandemi (salgın hastalık) olarak ilan edilen koronavirüsle mart ayında tanıştık. Tüm dünyayı kasıp kavuran virüs, maalesef ülkemizi de etkiledi. Dünya kamuoyunun bir numaralı gündem maddesi olan virüse karşı hala tescillenmiş bir aşı ve tedavi yöntemi bulunamadı. Aşı çalışmaları son noktaya gelmiş olmasına rağmen, sonbaharda gelen ikinci dalga, ilk dalgadan daha ağır seyretmeye devam ediyor.

En son nüfus sayımı nedeniyle 80’lerde yaşadığımız sokağa çıkma yasağı ile tekrar tanıştık ve çok daha sıklıkla yaşamaktayız.

Koronavirüsle ilgili bu güne kadar neler yaşadık. Tarihleri ile birlikte şu önemli başlıkları vurgulamak gerekir:

10 Ocak- COVID-19 hastalığı ile mücadele için Sağlık Bakanlığı bünyesinde Koronavirüs Bilim Kurulu oluşturuldu.

11 Mart- Sağlık Bakanlığı, Türkiye'de ilk kez Koronavirüs vakasına rastlanıldığını açıkladı.

12 Mart- COVID-19 tedbirleri kapsamında ilköğretim ve ortaöğretim 16 Mart'tan itibaren 1 hafta, üniversiteler ise 3 hafta süreyle tatil edildi.

17 Mart- Türkiye'de COVID-19 kaynaklı ilk ölüm gerçekleşti.

21 Mart- COVID-19 tedbirleri kapsamında 65 yaş üstüne sokağa çıkma yasağı getirildi.

25 Mart- COVID-19 tedbirleri kapsamına tüm eğitim kurumlarında eğitime 30 Nisan'a kadar ara verildi.

3 Nisan- COVID-19 tedbirleri kapsamında 20 yaş altına sokağa çıkma yasağı getirildi.

10 Nisan- COVID-19 pandemisi ile mücadele kapsamında 31 ilde 2 gün boyunca sokağa çıkma yasağı ilan edildi.

17 Nisan- COVID-19 pandemisi ile mücadele kapsamında 31 ilde ikinci defa hafta sonu sokağa çıkma yasağı ilan edildi.

1 Haziran- COVID-19 pandemisi ile mücadele amacıyla getirilen yasaklar kademeli olarak kaldırıldı. Normalleşme süreci başladı.

21 Eylül- Yüz yüze eğitim 1. sınıf ve okul öncesi öğrencilerini kapsayacak şekilde kademeli olarak başladı.

12 Ekim- Yüz yüze eğitim 2, 3, 4'üncü sınıflar ile 8'inci ve 12'nci sınıf öğrencilerini kapsayacak şekilde kademeli olarak başladı.

21 Kasım- Gece sokağa çıkma yasağı dahil tekrar pandemi tedbirleri başlatıldı.

 

DEPREMLERLE YIKILDIK

2020 yılı bazıları ağır sonuçlara neden olan depremleri yaşadık.

22 Ocak- Manisa’nın Aksihar ilçesinde 5.4 büyüklüğünde deprem meydana geldi.

24 Ocak- Elazığ açıklarında Richter Ölçeğine göre 6.8 büyüklüğünde deprem meydana geldi. Depremde 41 kişi hayatını kaybetti.

23 Şubat- İran'ın Batı Azerbaycan Eyaleti'nin Hoy ilinde meydana gelen 5.8 ve 5.9 büyüklüğündeki depremler nedeniyle Van'da 10 kişi hayatını kaybetti.

14 Haziran- Bingöl, Karlıova açıklarında Richter Ölçeğine göre 5.7 büyüklüğünde deprem meydana geldi. 1 güvenlik korucusu şehit oldu.

30 Ekim- Seferihisar açıklarında Richter ölçeğine göre 6,9 büyüklüğünde deprem ve etkisiyle tsunami gerçekleşti. İzmir'in birçok ilçesinde binalarda hasar oluştu. 91 kişi hayatını kaybetti.

 

DOĞAL FELAKETLER YILIYDI

2020 yılında depremlerin yanı sıra doğal felaketler de yaşadık.

4-5 Şubat- Van'ın Bahçeşehir ilçesinde gerçekleşen 2 çığ faciasında toplam 41 kişi hayatını kaybetti.

5 Şubat- Pegasus Hava Yolları'nın İzmir-İstanbul seferini yapan uçak, Sabiha Gökçen Havalimanı'na indikten sonra pistten çıktı, 3 kişi hayatını kaybederken 179 kişi yaralandı.

3 Temmuz- Sakarya, Hendek'da havai fişek fabrikasında patlama meydana geldi. 6 işçi vefat etti 114 işçi yaralandı.

6 Temmuz- Çanakkale, Gelibolu, Ilgardere mevkiinde 450 hektar orman yandı. Çanakkale Boğazı'nda ulaşım durduruldu.

23 Ağustos- Giresun ve yedi ilçesinde sel ve heyelan felaketi meydana geldi. 6 kişi hayatını kaybetti.

11 Ekim- Hatay, Belen'de başlayan orman yangınları diğer ilçelere sıçradı. 400 hektar orman yandı.

 

OPEASYONLAR DEVAM ETTİ

2020 yılında gerek yurtiçinde gerekse Suriye başta olmak üzere yurtdışında operasyonlara şahit olduk.

27 Şubat- Suriye'nin İdlib kentinde Rusya destekli Şam yönetiminin Türk konvoyuna yönelik hava saldırısı sonucu 34 askerimiz şehit oldu.

28 Şubat- İdlib'de Türk askerine yapılan saldırının ardından göçmenlere Avrupa kapılarını açtı. Yunanistan göçmenlerin ülkeye girişini engellemek için tedbirlere başvururken iki ülke arasında ilişkiler gerildi.

1 Mart- Suriye'nin İdlib kentinde Türk askerine yönelik düzenlenen saldırının ardından Bahar Kalkanı Harekâtı'nı başlatıldı

15 Haziran- Türkiye, Kuzey Irak'ta teröristlerce üs olarak kullanılan bölgelere Pençe-Kartal Operasyonu adıyla hava taarruzu başlattı.

17 Haziran- Türkiye, Kuzey Irak'a Pençe-Kaplan Operasyonu'nu başlattı.

 

İYİSİYLE KÖTÜSÜYLE DİĞER YAŞANANLAR

6 Ocak- Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığının (MİT) yeni binası Etimesgut, Ankara’da açıldı.

23 Nisan- Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışının 100. yıldönümü kutlandı.

17 Haziran- Volkan Bozkır, Birleşmiş Milletler 75. Genel Kurulu Başkanlığına seçildi.

10 Temmuz- Danıştay 10. Dairesi, Ayasofya'nın camiden müzeye dönüştürülmesine dair 24 Kasım 1934 tarihli Bakanlar Kurulu kararını oy birliğiyle iptal etti. Kararın ardından Ayasofya'nın idaresi Diyanet İşleri Başkanlığı'na devredilerek camii olarak ibadete açılması kararı imzalandı.

21 Ağustos- Karadeniz'de yapılan sondaj faaliyetleri sonucunda 320 milyar metreküp doğal gaz keşfedildiği açıklandı.

Doğu Akdeniz krizi Yunanistan ve Avrupa ile ilişkileri çıkmaza soktu.

25 Ağustos- Ahlat Köşkü, Malazgirt Zaferi'nin 949. yıl dönümü etkinlikleri sırasında açıldı.

27 Eylül- Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2020 Dağlık Karabağ çatışmaları ile ilgili açıklamasında Türkiye'nin Azerbaycan'a destek verdiğini açıkladı.

17 Ekim- Karadeniz'de 85 milyar metreküp doğal gaz bulunduğu açıklandı.

 

DÜNYADA NELER OLDU?

2020 yılında dünyanın gündeminin odağında covid-19 vardı. Koronavirüs, küresel sosyal ve ekonomik bozulmaya, etkinliklerin toplu olarak iptal edilmesine veya ertelenmesine, dünya çapında kilitlenmelere ve 1929'da başlayan Büyük Buhran'dan bu yana, en büyük ekonomik durgunluğa yol açacak düzeyde dünyayı etkiledi.

1 Ocak- 2019-2020 Hong Kong’ta protestocular, bir milyondan fazla insanın katıldığı iddia edilen yıllık yeni yıl yürüyüşüne katıldı.

2 Ocak- Tayvan'ın Yeni Taipei şehrinde Sikorsky UH-60 Black Hawk tipi helikopter düştü. Aralarında Tayvan Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Shen Yi-ming'in de bulunduğu 8 kişi hayatını kaybetti.

3 Ocak- Amerika Birleşik Devletleri askerlerinin, Bağdat'ta düzenlediği suikast sonucunda İranlı general Kasım Süleymani ve Iraklı asker Ebu Mehdi el-Mühendis öldürüldü.

4 Ocak- Endonezya'da şiddetli Mason yağmurlarının yol açtığı sel ve toprak kaymalarında en az 53 kişi hayatını kaybetti.

5 Ocak- 77.si düzenlenen Altın Küre Ödülleri Los Angeles'ta sahiplerini buldu.

6 Ocak- İran 2015'te imzalanan nükleer anlaşmaya uymayacağını açıkladı.

9 Ocak- TOI 1338-b adı verilen nadir, dairesel bir gezegen keşfedildi.

28 Ocak- ABD başkanı Donald Trump ve İsrail başbakanı Binyamin Netanyahu, Trump Barış Planı'nı açıkladı.

30 Ocak- Dünya Sağlık Örgütü (WHO), covid-19 hastalığının salgınını Uluslararası Öneme Sahip Halk Sağlığı Acil Durumu olarak ilan etti.

31 Ocak- Birleşik Krallık, Avrupa Birliği'nden ayrıldı.

19 Şubat- Almanya'nın Hessen eyaletindeki Hanau kentinde iki nargile salonunu hedef alan iki silahlı saldırıda fail dahil 11 kişi hayatını kaybetti, 5 kişi yaralandı.

3 Mart- Avustralya'nın Yeni Güney Galler eyaletinde 2019 Eylül ayında çıkan orman yangınları tam 240 gün sonra söndü. Yangında 28 insan ölürken bir milyardan fazla canlı yok oldu. 3 binden fazla ev hasar gördü.

8 Mart- İtalya'da, Koronavirüsün yayılmasını durdurmak için tüm ülke kırmızı bölge ilan edildi.

Dünya Sağlık Örgütü, Koronavirüs hastalığını küresel pandemi ilan etti.

17 Mart- 2020 Avrupa Futbol Şampiyonası koronavirüs pandemisi nedeniyle 2021'e ertelendi.

18 Mart- 2020 Eurovision Şarkı Yarışması koronavirüs pandemisi nedeniyle 2021'e ertelendi.

24 Mart- 2020 Yaz Olimpiyatları koronavirüs pandemisi nedeniyle 2021'e ertelendi.

30 Mart- Rusya-Suudi Arabistan petrol fiyat savaşı nedeniyle brent petrol fiyatı varil başına %9 düşerek Kasım 2002'den bu yana en düşük seviye olan 23 $'a düştü.

2 Nisan- Doğrulanmış COVID-19 vakalarının sayısı dünya çapında 1 milyonu geçti.

10 Nisan- Doğu Afrika’da son 70 yılın en büyük çekirge istilası yaşandı.

14 Nisan- ABD başkanı Donald Trump, ABD'nin koronavirüs pandemisini ele alma ve Çin ile ilişkisine ilişkin bir soruşturma bekleyen Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) finansmanını askıya aldığını duyurdu.

Doğrulanmış COVID-19 vakalarının sayısı dünya çapında 2 milyonu geçti.

2020 Fransa Bisiklet Turu pandemi nedeniyle Ağustos ayına ertelendi.

22 Mayıs- Pakistan'da yolcu uçağı düştü, 97 kişi hayatını kaybetti.

25 Mayıs- ABD'nin Minneapolis kentinde siyahi George Floyd, beyaz bir polisin uzun süre diziyle boğazına basması sonucu nefessiz kalarak hayatını kaybetti. Floyd'un ölümü ABD'de ülke geneline yayılan ve günler süren ırkçılık ve polis şiddeti karşıtı protestoların fitilini ateşledi.

23 Haziran- Meksika'da 7.5 büyüklüğünde deprem gerçekleşti.

4 Ağustos- Lübnan'ın başkenti Beyrut'taki Beyrut Limanı'nda patlamalar gerçekleşti. Lübnan Cumhurbaşkanı tarafından, patlamaya 6 yıldır Beyrut Limanı'ndaki bir depoda tutulan 2 bin 750 ton amonyum nitrat maddesinin yol açtığı açıklandı. Patlamada, 163 kişi hayatını kaybederken, yaklaşık 6 bin kişinin de yaralandığı açıklandı.

11 Ağustos- Koronavirüs salgınına karşı ilk aşı, Rusya Sağlık Bakanlığı tarafından tescillendi.

27 Eylül- Dağlık Karabağ çatışmaları başladı.

3 Kasım- Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimleri gerçekleştirildi. Joe Biden ABD’nin 46. başkanı olurken, Donald Trump ABD’de ikinci kez seçilemeyen 7. başkan oldu.

 

YİTİRDİKLERİMİZ

2002 yılında siyasetçi, sanatçı, akademisyen bazı tanınmış kişileri kaybettik.

17 Ocak- Rahşan Ecevit, Bülent Ecevit'in eşi, ressam, yazar, siyasetçi (1923)

19 Ocak- Kazım Ayvaz, millî güreşçi (1937)

20 Ocak- Hayrettin Karaca, sanayici ve çevre aktivisti (1922)

25 Şubat- Muzaffer İlhan Erdost, şair, yazar ve yayıncı (1932)

2 Mart- Suat Yalaz, çizgi romancı, film yönetmeni, senarist ve yapımcı (1932)

9 Mart- Şevket Kazan, siyasetçi, eski Adalet Bakanı (1933)

16 Mart- Aytaç Yalman, Kara Kuvvetleri eski komutanı (1940)

20 Mart- Muhterem Nur, sinema oyuncusu ve şarkıcı (1932)

14 Nisan- Haydar Baş, siyasetçi ve yazar (1947)

17 Nisan- Orhan Koloğlu, akademisyen, tarihçi, gazeteci ve yazar (1929)

27 Nisan- Nur Yerlitaş, moda tasarımcısı (1955)

3 Mayıs- Ömer Döngeloğlu, ilahiyatçı (1968)

26 Mayıs- İsmail Hakkı Karadayı Türk Silahlı Kuvvetleri'nin 22. Genelkurmay Başkanı (1932)

31 Mayıs- Oruç Aruoba, yazar ve akademisyen (1948)

2 Haziran- Ahmet Tekdal, siyasetçi, eski Refah Partisi başkanı (1931)

9 Haziran- Ayşegül Atik, oyuncu (1948)

14 Temmuz- Adalet Ağaoğlu, öykü ve roman yazarı (1929)

17 Temmuz- Seyfi Dursunoğlu (Huysuz Virjin), şarkıcı ve sunucu (1932)

4 Ağustos- Üstün Asutay, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (1938)

31 Ağustos- Haldun Boysan, oyuncu (1958)

15 Eylül- Suna Kıraç, iş insanı ve Koç Holding başkanvekili (1941)

18 Ekim- Bekir Coşkun, gazeteci, yazar (1945)

26 Ekim- Osman Durmuş, eski Sağlık Bakanı ve tıp doktoru (1947)

27 Ekim- Hikmet Karagöz, tiyatro ve dizi oyuncusu (1946)

30 Ekim- Mesut Yılmaz, siyasetçi, eski başbakan ve Anavatan Partisi Genel Başkanı (1947)

 

2020’DE EKONOMİK SEYİR NASILDI?

Dünyada olduğu gibi Türkiye’de coronavirüs salgını sürecinden olumsuz etkilenmiştir. Bu etkileme hem reel sektör hem de para piyasaları açısından gözlemlemek gayet kolaydır.

Aslına bakarsak, 2019 yılı da Türkiye açısından zor bir yıldı. Özellikle döviz kurunun hızlı artışı Türkiye ekonomisini olumsuz etkiledi. Ancak, olumsuz etkinin 2020 yılında her açıdan daha da derinleştiğini görmekteyiz.

2020 yılında sanayi üretiminin 2019 yılıyla paralel seyrettiği söylenebilir. Ancak, koronavirüs salgınının etkisini gösterdiği, sokağa çıkma yasaklarının uygulandığı nisan ve mayıs aylarında belirgin bir düşüşün olduğu görülmektedir. Hazirandan itibaren bu düşüş yerini normalleşmeye almıştır.

Kaynak: TUİK Sanayi Üretim Endeksi

2020 yılı finans sektöründe dengesizlikler yılı olduğunu, bu dönemde Türk lirasının değersizleştiğini görmekteyiz. 

2 Ocak 2020 tarihinde 5,9585 olan Merkez Bankası Dolar kurunun 8 Kasım 2020’de 8,4765 TL’ye ulaştığını görmekteyiz. Bu durum 10 ayda %42 artışa denk gelmektedir.

KAYNAK: https://www.bloomberght.com/doviz/dolar

Yine aynı dönemde gram altının 290,25 TL’den 535,44 TL’ye çıktığını görmekteyiz. Bu da yaklaşık %46 artış anlamına gelmektedir.

Aynı dönemde faizin %12-15 bandında seyrettiği ve enflasyonun %13 civarında olduğu dikkate alındığında, Türk lirası mevduatların düşüş nedeni anlaşılmaktadır. Aşağıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere, döviz ve altının %40’ların üzerinde seyrettiği, faizin ise zaman zaman negatife düştüğü bir ortamda hem enflasyon oranının inandırıcılığı tartışılmaya başlanmış, hem de faiz oranının inandırıcılığı tartışma konusu enflasyon oranında hatta bazen de altında olması Türk lirasından kaçışı hızlandırmıştır.

Bunun doğal sonuçlarından birisi de altın ithalatının durdurulamaması olmuştur. Altın ithalatı Türk lirası mevduatı yok ettiği gibi ithalatı artırmış, diğer taraftan döviz talebi nedeniyle kur üzerinde de olumsuz baskı yapmıştır.

KAYNAK: TCMB; Fiyat Endeksi, Faiz İstatistikleri

Konunun dış ticaret açısından incelenmesinde de benzeri bir tabloyla karşılaşmaktayız. Aslında bütün ekonomik göstergeleri birbirlerini teyit etmektedir.

2020 yılı Nisan ve Mayıs aylarında, tıpkı sanayi üretiminde olduğu gibi hem ithalatta hem de ihracatta büyük çaplı düşüş olmuştur. Bu düşüşün en büyük nedeni koronavirüse karşı alınan önlemlerdir.

Ancak, tabloda görüleceği üzere, ihracattaki düşüş ithalattaki düşüşten daha fazladır. Bunun sebebi ise, koronavirüse karşı bizden çok Avrupa ülkeleri başta olmak üzere ihracat yapılan ülkelerin aldıkları önlemlerdir. Tekstil sektörü gibi güçlü olduğumuz sektörlerde bu düşüş durma noktasına kadar gelmiştir.

İktisat teorilerine göre, döviz kurunun hızla yükseldiği bir ortamda, bu artışın ithalatı düşürücü, ithalatı ise artırıcı etkisinin olması gerekir. Ancak bizde tam tersine, ithalat artış ivmesi ihracat artışından daha yüksektir. Bunun da sebebi üretimimizde ve ihracatımızda ithalata bağımlı olmamızdır. Diğer bir deyişle hem üretim yapmamız hem de ihracat yapmamız için ithalat yapmak zorundayız. İhracatın %45’inin dahilde işleme rejimi kapsamında yapılması, bunun en doğal göstergesidir.

KAYNAK: TUİK Dış Ticaret İstatistikleri

Sonuç olarak, çok zor bir yılı geride bırakmak üzereyiz. İnançla ve ümitle 2021 yılında bu zor günleri atlatmayı ama bu günleri de unutmamayı diliyoruz.