Abdullah ÖZGÜR

UGM İç Denetçisi

Çağdaş devlet anlayışı, tüm düzenleyici işlemlerde olduğu gibi gümrük düzenlemelerinde de kendini göstermektedir. Çağımızda, “ceberrut devlet” anlayışından uzaklaşan devlet yönetimleri, vatandaşı veya işletmeleri “tuzağa düşüren” değil “yol gösteren” bir anlayışı benimsemeye başlamıştır.

2000 yılında gümrük mevzuatımıza eklenmiş olan “Bağlayıcı Tarife Bilgisi” düzenlemeleri de bu anlayışın bir yansımasıdır. Bu tür düzenlemeleri bir bakıma ülkelerin gelişmişlik düzeyini de gösteren bir parametre olarak değerlendirmek gerekmektedir. Bu bağlamda, ülkelerin gümrük yükümlülerine verdiği bağlayıcı tarife bilgilerinin toplam sayısı ve içerikleri bir yönüyle o ülkenin ekonomik gelişmişlik düzeyi hakkında da fikir vermektedir.

Literatürde beyan konusu eşyanın tarife cetvelindeki yerinin belirlenmesi süreci kısaca ‘’sınıflandırma’’ olarak tanımlanmaktadır. Bağlayıcı Tarife Bilgisi süreci ile eşyanın doğru ve aynı zamanda yeknesak bir şekilde uygulanması suretiyle sınıflandırılmanın uyumlaştırılması hedeflenmektedir. Böylece dış ticaret rejiminin gereklerini yerine getirenler adil ve eşit uygulamalara muhatap olmaktadır. Bu uygulamalar, gümrük beyanı işlemlerinin hızlandırılması, denetim ve ticaretin kolaylaştırılması, maliyetinin düşürülmesi, tarafların eşyanın tarife pozisyonundan kaynaklanan ihtilafların azaltılması, dış ticaret erbabına eşyanın Gümrük Tarife Cetvelinde sınıflandırılmasına ilişkin hukuki geçerliliği olan resmi bir bilgi sağlanması gibi birçok fayda sağlamış olmaktadır.

Gümrük tarife cetveli dünyada üretilen ve üretilecek tüm eşyaları sınıflandırmaya uygun bir yapıya sahiptir. Gümrük idarelerinden gıdadan uzay teknolojisi ürünlerine kadar çok çeşitli eşya grupları için bağlayıcı tarife bilgisi talebinde bulunulmaktadır. Bununla birlikte, bağlayıcı tarife bilgisi başvurularının önemli bir kısmının bünyelerinde birden fazla işlevi yerine getirme özelliği bulunan elektronik eşya grupları için yapıldığı görülmektedir. Böylece, bağlayıcı tarife bilgisi alınan eşya bakımından bir bakıma “hukuki güvenlik belgesi” de elde edilmiş olunmaktadır.

Türk Gümrük Tarife Cetvelinin dayanağını  “Armonize Sistem” (HS) olarak adlandırılan,  “Uyumu Sağlanmış (Armonize)  Mal Tanımı ve Kodlama Sistemi Hakkındaki Uluslararası Sözleşme” oluşturmaktadır. Günümüzde Armonize Sisteme dayanan eşya kodlama sistemi, Dünya Ticaret Örgütüne üye ülkelerinin tümü tarafından kullanılmakta olup eşya sınıflandırmasını  en az altılı rakama dayanan bir prensibe dayanmaktadır. Sözleşmeye taraf ülke veya ülke gruplarının tarife cetvellerini, bu altı rakamlı sınıflandırma sistemine sadık kalarak, ulusal açılım ve istatistiki kodlarla zenginleştirmek sureti ile daha ayrıntılı sınıflandırma yapmaları imkan dahilinde bulunmaktadır. Türkiye’de de eşyanın sınıflandırmasına esas alınan altı rakamlı sistematiğe uygun olarak, dış ticaret politikalarının uygulanmasına da olanak sağlayan 12 rakamlı Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) açılımları kullanmaktadır. Böylece, vergi uygulamalarının yanı sıra insan, çevre ve toplum sağlık ve güvenliğine ve ülkenin iktisadi yapısının korunmasına yönelik iç hukuk düzenlemeleri, gözetim ve korunma önlemleri, standart uygulaması, anti damping uygulamaları da Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu açılımlarından yararlanılarak uygulamaya sokulmaktadır.

Gümrük vergisi gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesi esas alınarak hesaplanmaktadır. Gümrük tarifesi ise 474 sayılı Kanunla yürürlüğe sokulmuş olup, her yıl Cumhurbaşkanlığı kararları ile güncellenmektedir. Gümrük Tarifesi İthalat Rejim Kararı, İthalatta İlave Gümrük Vergisi Kararının da uygulanması açısından önem arz etmektedir.

Gümrük uygulamalarında beyanın bağlayıcılığı esastır. Eşyanın gümrük sınıflandırmasının doğru yapılabilmesi, işin doğası gereği eşyaya ilişkin bazı parametrelerin önceden bilinmesine bağlıdır. Sınıflandırmada kullanılan yorum kuralları gereğince eşyanın imali bitirilmiş eşya olup olmadığı, tarife mevzuatına göre aksamı tamamlanmış ayırt edici niteliğinin tespitinin yanı sıra eşyayı en özel şekilde tanımlayan pozisyonun belirlenmesi, eşyaya esas niteliğini veren fonksiyonun saptanması gerekmektedir.

Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) gümrük idaresinin kanunla belirlenen belli süre ile bir eşyayı bir firma adına GTİP yönünden sınıflandırmasıdır Bir başka anlatımla, BTB eşyanın uluslararası normlara uygun olarak hazırlanan Türk Gümrük Tarife Cetvelindeki yerinin belirlenmesi işidir. Bu süreç kişinin talebi üzerine Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş gümrük ve dış ticaret bölge müdürlüklerince yerine getirilmektedir.  Bunlar İstanbul, Ege, Orta Anadolu, Orta Akdeniz, Doğu Marmara ve Uludağ bölge müdürlükleridir.

Şüphesiz ki BTB gibi idareden “Tarife Bilgisi” (TB) de istenebilmektedir. TB’nin BTB’den en önemli farkı TB’nin idareyi bağlamamasıdır.  Hangi tür eşyaya BTB verileceği önceden belirlenmiştir. Ancak, başvuru konusu eşyanın BTB kapsamına girmediğinin anlaşılması halinde, mevcut BTB başvurusu TB başvurusu olarak değerlendirilir ve ilgilisine yapılacak bildirimde bu hususa da yer verilir.

Bağlayıcı Tarife Bilgisi isteyenler gerekli bütün bilgi ve belgeleri söz konusu idarelere ibraz etmek zorundadır. BTB kararının alınması için talebin yazılı olarak yapılması gerekmektedir. İdarenin takdir yetkisi kapsamında BTB başvurularında üzerlerinde veya ambalajlarında ayniyetini tespite yarayacak bilgileri haiz olmayan eşyaya dair başvurular, ayniyet tespitinin fiziki olarak da mümkün olmaması halinde reddedilebilmektedir. Bu bakımdan, hangi eşyaya BTB verilebileceği hususu önceden belirlenmiştir.

 BTB Başvurusu yapılan eşya bir heyet marifeti ile incelemeye tabi tutulmaktadır.  İnceleme sırasında, Gümrük Tarife Cetveli, Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) Sınıflandırma Avileri, Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi ve Kombine Nomanklatür İzahnamesi, Dünya Gümrük Örgütü Sınıflandırma Kararları, Avrupa Birliği Sınıflandırma Tüzükleri, tebliğler, genelgeler ile daha önce verilmiş ve BTB veri tabanında halen geçerli olan BTB’lerdeki açıklama ve örneklerden yararlanılarak tarife tespiti yapılmaktadır. BTB, veriliş tarihinden itibaren 6 yıl geçerli olmaktadır. Bu süre içinde Dünya Gümrük Örgütü’nün uymakla yükümlü bulunduğumuz nomanklatür, izahname ve tarife pozisyonlarına ilişkin kararlarında bir değişiklik olmaması  halinde, verilen BTB’nin geçerliliği devam etmektedir.  

BTB’lerin bölge müdürlüklerince düzenlenmesi yaklaşık başvuru tarihinden itibaren iki ay sonra gerçekleşmektedir. BTB tanzim sürecinin hızlandırılması için idari tedbirler alınması halinde düzenlenen BTB sayısında artış yaşanacağı açıktır. İdareler tarafından tanzim edilen BTB lerin bir kısmı ise hatalı sınıflandırma nedenleri ile iptal edilmektedir.

Avrupa Birliğine üye ülkelerin Bağlayıcı Tarife Bilgileri “BTI Consultation” sitesinde yayımlanmaktadır. Sitede Avrupa Birliği’nde 2020 yılı itibarı ile ülke bazında tanzim edilen BTB sayıları sorgulanabilmektedir. Sitede Brexit sonrası Birleşik Krallık BTB istatistikleri yer almamaktadır.  Ticaret Bakanlığı sitesinde yapılan incelemede, geçen sene Türkiye’de 514 BTB verildiği anlaşılmıştır. Diğer göstergeler gibi, ülke bazında verilen  BTB sayıları da ülkelerin gelişmişlik düzeylerine bağlı olarak sıralanmaktadır.  Türkiye’de verilen BTB sayısı da dikkate alındığında, ülkemizin bu ülkeler arasındaki sıralamada doğru yeri aldığını söylemek yanlış olmayacaktır.  

ÜLKE ADI

BTB SAYISI

ALMANYA

21.598

FRANSA

7.152

İSPANYA

1.397

İSVEÇ

693

AVUSTURYA

448

BELÇİKA

600

MACARİSTAN

216

 

İhracat ve ithalat rakamları ülkelerin aynı zamanda dış ticaret becerilerini ortaya koymaktadır. Ticari yönden dışa açıklık konusundaki yetkinlik, ekonomik kalkınmayı olumlu yönde etkileyerek toplumsal refahın gerçekleştirilebilmesine olanak sağlamaktadır. Ülke bazındaki BTB sayıları aynı zamanda ekonomilerin dış ticaret hacimlerini de ifade eden bir göstergedir.  “Her şey her şeyle ilişkilidir, fakat yakın şeyler uzak olanlardan daha fazla ilişkilidir” sözü göz önünde bulundurulduğunda, ülke bazındaki BTB sayıları ile o ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin paralel bir seyir izlemesini olağan karşılamak gerekmektedir.

 

Kaynakça

-Ticaret Bakanlığı Bağlayıcı Tarife Bilgisi Başvuru Sitesi

-Binding Tariff Information BTI

- Vural Yıldırım, Kaan Kalkan, Milli Savunma Bakanlığı Harita Dergisi Ocak 2021 Türkiye için Gece Işıkları ve İnsani Gelişme Endeksinin Mekansal İstatistiksel Analizi